Sztuczna inteligencja w urzędzie. Ministerstwo pokazuje, jak korzystać z AI

W środę, 4 marca br., opublikowano „Przewodnik po Sztucznej Inteligencji dla Administracji Publicznej”, przygotowany przez Ministerstwo Cyfryzacji. Jego celem jest wsparcie pracowników administracji publicznej w korzystaniu z narzędzi AI w sposób odpowiedzialny, bezpieczny i efektywny. Dokument wyjaśnia podstawowe zagadnienia techniczne oraz przedstawia praktyczne wskazówki dotyczące wykorzystania i wdrażania rozwiązań AI w urzędach.

Założenia przewodnika

Głównym celem publikacji jest „przełożenie ogólnych kierunków polityki państwa na podstawowe, praktyczne umiejętności potrzebne do bezpiecznego korzystania z AI w urzędzie”. Oznacza to dostarczenie pracownicom i pracownikom administracji publicznej konkretnych wskazówek, pomagających im świadomie i odpowiedzialnie wykorzystywać narzędzia sztucznej inteligencji w codziennej pracy, tym samym zwiększać efektywność działania urzędów.

Przewodnik objaśnia podstawy działania AI i pokazuje na konkretnych przykładach obszary, w których może ona usprawnić pracę administracji. Wskazuje również na ryzyka wynikające z nieprawidłowego korzystania z tych narzędzi, takie jak utrata bezpieczeństwa danych i informacji czy podważenie zaufania do instytucji publicznych.

Tekstowi przewodnika przyświeca poparta zeszłorocznym badaniem Ministerstwa Cyfryzacji teza, że wdrażanie AI w urzędach jest wyzwaniem nie tylko technologicznym, lecz także organizacyjnym i kompetencyjnym.

Brak wiedzy i umiejętności w obszarze sztucznej inteligencji postrzegane są jako jedne z głównych barier jej wdrażania w administracji publicznej. Niemal połowa respondentów uznała ten problem za bardzo istotny, a kolejne 37 proc. za istotny. Jednocześnie aż 93 proc. badanych deklaruje chęć podniesienia swoich kompetencji w tym zakresie.

Wniosek: sama dostępność technologii i regulacje nie wystarczą.

Ten przewodnik powstał z myślą o praktyce. Nie trzeba być badaczem sztucznej inteligencji, żeby bezpiecznie i świadomie korzystać z AI w urzędzie. Trzeba natomiast wiedzieć, co te systemy potrafią, czego nie potrafią i kiedy lepiej z nich zrezygnować. (...) Sztuczna inteligencja może pomóc nam pracować sprawniej i efektywniej, ale to od nas zależy, czy wykorzystamy ją mądrze. Ministerstwo Cyfryzacji przygotowało ten przewodnik z myślą o praktycznym wsparciu pracownic i pracowników administracji publicznej, którzy w codziennej pracy stykają się z narzędziami AI.
Dariusz Standerski, wiceminister cyfryzacji

Opracowanie promuje także polskie rozwiązania i infrastrukturę AI, takie jak model językowy PLLuM, Fabryki Sztucznej Inteligencji w Poznaniu i Krakowie czy wirtualny asystent w aplikacji mObywatel.

Struktura przewodnika

Poradnik jest podzielony na pięć części (podstawy AI, ramy prawne i etyczne, wdrażanie AI w praktyce, zagrożenia i ograniczenia, narzędzia i zasoby). Obejmują m.in. takie zagadnienia jak:

• podstawowe pojęcia związane ze sztuczną inteligencją;
• przykłady zastosowań AI w pracy urzędu;
• najważniejsze ograniczenia oraz najczęstsze pułapki związane z korzystaniem z narzędzi AI;
• praktyczne zasady bezpiecznego korzystania z narzędzi AI z zachowaniem bezpieczeństwa informacji i danych;
• objaśnienia przepisów regulujących AI (AI Act, RODO) oraz obowiązków urzędu w tym zakresie;
• przykłady promptów i scenariuszy wykorzystania modeli językowych w administracji publicznej;
• przykłady wdrożeń AI w polskich urzędach oraz słownik najważniejszych terminów.

Jak korzystać z AI w administracji: zasady, przykłady i ryzyka

Publikacja stara się pokazać „pełny obraz” działania sztucznej inteligencji. Wyjaśnia podstawowe mechanizmy funkcjonowania systemów, tak aby osoby z nich korzystające mogły prowadzić bardziej świadome i efektywne interakcje z technologią. Złożone zagadnienia są więc tłumaczone w uproszczony, a co za tym idzie przystępny sposób.

Przewodnik w wielu miejscach przyjmuje formę konkretnych porad dotyczących tego, co należy robić, a czego unikać w codziennej pracy z systemem. Same porady dotyczą to m.in. anonimizowania treści wprowadzanych do systemów AI, korzystania wyłącznie z narzędzi dopuszczonych do użytku służbowego czy, co ciekawe, transparentnego informowania obywateli o wykorzystaniu sztucznej inteligencji w pracy urzędu. Dokument przedstawia ten aspekt jako kluczowy, podkreślając, że przejrzystość w tym zakresie jest ważnym elementem budowania zaufania do instytucji publicznych.

Jest to istotny punkt, który może wymagać dalszej dyskusji, zwłaszcza w kontekście stygmatyzacji wykorzystywania sztucznej inteligencji. Poradnik zdaje się szukać pewnego kompromisu między oczekiwaną poprawą efektywności pracy urzędów dzięki AI a budowaniem społecznej akceptacji dla jej wykorzystywania w instytucjach publicznych.

Znaczna część publikacji jest poświęcona praktycznemu korzystaniu z dużych modeli językowych (LLM). Autorzy przedstawiają je jako narzędzia, które „realnie usprawnia codzienne zadania urzędu”, m.in. w streszczaniu dokumentów, wstępnym rozpoznaniu tematu czy porządkowaniu informacji.

W tym kontekście zawarto także wskazówki dotyczące formułowania skutecznych poleceń dla modeli językowych. Podkreśla znaczenie m.in. jasnego określenia zadania, dostarczenia kontekstu czy teżnadania modelowi określonej roli.

Jako ilustracje porad zawartych w treści prezentowane są zrzuty ekranu przedstawiające rzeczywiste rozmowy z polskim modelem językowym PLLuM. Dla bardziej wnikliwych czytelników na końcu dokumentu zamieszczono także transkrypcje wszystkich zaprezentowanych interakcji.

Istotną częścią opracowania jest również omówienie ram prawnych korzystania z AI w administracji, w szczególności przepisów RODO oraz unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji (AI Act). W przypadku AI Act przewodnik koncentruje się przede wszystkim na systemach wysokiego ryzyka oraz na praktykach zakazanych, które z perspektywy administracji publicznej mają największe znaczenie.

Oprócz perspektywy użytkownika technologii dokument opisuje także mechanizmy jej wprowadzania do użytku w instytucjach publicznych. Przedstawia kolejne etapy wdrożenia, a każdemu z nich towarzyszy zestaw pytań pomocniczych, które mają ułatwić podejmowanie decyzji organizacyjnych i technologicznych.

Przewodnik zwraca również uwagę na ograniczenia i zagrożenia związane z wykorzystaniem AI. Temat ten przewija się w różnych jego częściach, a dodatkowo poświęcono mu także osobny, czwarty rozdział. Omawia m.in. zjawisko tzw. halucynacji modeli językowych, brak dostępu do najbardziej aktualnych danych, a także, co istotne - ryzyko utrwalania „ludzkich” dyskryminujących uprzedzeń obecnych już w danych treningowych.

Na końcu opracowania znajduje się także słownik pojęć.

Wizja rozwoju AI w Polsce do 2030 roku

Jedna z części dokumentu przedstawia także wizję rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku oraz rolę administracji publicznej w tym procesie. Wśród wskazanych kierunków znajdują się:

• rozwój aplikacji mObywatel z wirtualnym asystentem;
• wykorzystanie modelu językowego PLLuM jako „cyfrowego silnika" wspierającego pracę urzędów;
• wykorzystywanie narzędzi AI przez około 80% podmiotów publicznych;
• skrócenie czasu postępowań administracyjnych o 30%;
• wykorzytywanie AI przez 34% małych i średnich przedsiębiorstw w swoich procesach biznesowych;
• rozwój infrastruktury AI nowej generacji.

Administracja nie może zostać w tyle

Przewodnik zawiera także treści, które dla części czytelników mogą wydawać się nieco przesadne. Przykładem może być „checklista decyzyjna”, czli jednostronicowa grafika z sześcioma pytaniami, które pracownik administracji powinien sobie zadać przed wprowadzeniem danych do systemu AI lub wydaniem mu polecenia.

W praktyce trudno oczekiwać, że ktoś będzie za każdym razem świadomie przechodził przez wszystkie sześć punktów przed wklejeniem promptu do systemu. Jednak fakt istnienia tego rodzaju listy przypomina o konieczności zachowania ostrożności i poczucia sumienności w korzystaniu z narzędzi AI.

Wnioskiem płynącym z lektury dokumentu jest to, że Ministerstwo Cyfryzacji dostrzega konieczność aktywnego włączania administracji publicznej w rozwój nowych technologii. Urzędy po prostu nie mogą zostać w tyle wobec postępującej cyfryzacji i coraz to powszechniejszemu wykorzytywaniu AI.

Opracowanie nie straszy sztuczną inteligencją, a pokazuje, jak można z niej korzystać w codziennej pracy tak, aby zwiększyć efektywność działania urzędów bez obniżania jakości wykonywanych zadań, uświadamiając zarazem jej ograniczenia i zagrożenia.

Takie podejście sprzyja też rozwojowi polskich rozwiązań technologicznych, takich jak modele Bielik AI czy PLLuM - kwestia istotna w kontekście budowania krajowych kompetencji i technologicznej samodzielności.

Na stronie publikacji podkreślono także, że dokument ma być rozwijany wraz ze zmianami przepisów, pojawianiem się nowych narzędzi oraz zdobywaniem kolejnych doświadczeń przez administrację publiczną. Czytelnicy są zachęcani do zgłaszania uwag i propozycji uzupełnień poprzez udostępniony [formularz]( https://ai.gov.pl/administracja-publiczna/pomoc) kontaktowy.