Im wcześniejszy debiut w sieci, tym gorsze oceny? W matematyce to przepaść

Wpływ technologii cyfrowych na rozwój dzieci i młodzieży od lat pozostaje przedmiotem badań i publicznych sporów. Naukowcy analizują m.in. jak korzystanie ze smartfonów i platform społecznościowych oddziałuje na sen, koncentrację, samopoczucie psychiczne i relacje z innymi ludźmi.

Szczególnie dużo uwagi poświęca się intensywności korzystania z platform społecznościowych – temu, ile czasu młodzi użytkownicy spędzają przed ekranami i jak często zaglądają do aplikacji. 

Znacznie mniej jednak wiadomo, jak platformy społecznościowe wpływają na edukację. Temu postawili przyjrzeć się badacze z uniwersytetów w Brescii i Mediolanie. Chcieli sprawdzić, czy wiek założenia pierwszego konta znajduje odzwierciedlenie w późniejszych wynikach w nauce i czy z czasem potencjalne różnice stają się coraz wyraźniejsze.

Od ankiet do wyników szkolnych

Badaniem finalnie objęto 4545 uczniów 10-tych i 11-tych klas (15-17 lat) z pięciu prowincji Lombardii na północy Włoch.

Między jesienią 2023 roku a początkiem 2024 roku młodzież wypełniała ankiety dotyczące momentu otrzymania pierwszego smartfona, założenia konta na platformach społecznościowych, sposobów korzystania z urządzeń czy narzuconych na nich zasad kontroli rodzicielskiej.

Odpowiedzi zestawiono z wynikami włoskich odpowiedników egzaminów CKE (testami INVALSI) z matematyki, języka włoskiego i angielskiego na kilku etapach edukacji (2, 5, 8 i 10 klasa).

Badacze osobno analizowali uczniów, którzy zaczęli korzystać z takich platform stosunkowo wcześnie – 6., 7. albo 8. klasie – i tych, którzy zrobili to dopiero w 9. albo jeszcze później.

Żeby wyników nie zniekształcały inne czynniki, wzięto też pod uwagę inne parametry podawane przez uczniów w ankietach: wcześniejsze osiągnięcia szkolne, sytuację rodzinną i materialną, wykształcenie rodziców czy wcześniejszy kontakt z urządzeniami cyfrowymi.

Im wcześniej zakładają konto, tym mają słabsze wyniki?

Wyniki pokazały zależność. Najbardziej niepokojący obraz wyłonił się wśród uczniów, którzy zaistnieli w internecie już w 6 klasie (ok. 11 lat). W kolejnych latach coraz wyraźniej odstępowali wynikami od rówieśników, którzy z pierwszym profilem poczekali co najmniej do 9 klasy.

W przypadku matematyki ta różnica z czasem się dodatkowo powiększała – badacze szacują, że jej skala mogła odpowiadać nawet około pół roku nauki, choć da się tego oficjalnie przeliczyć.

Wcześniejsze wejście do świata mediów społecznościowych wiązało się też z innymi akademickimi trudnościami. Tacy uczniowie rzadziej kończyli szkołę z bardzo dobrymi ocenami, mieli mniejsze poczucie własnej skuteczności w nauce, a osoby zakładające konto w 6. lub 7. klasie częściej powtarzały rok.

Co ciekawe, podobnego pogorszenia kompetencji nie zauważono w przypadku języka angielskiego. Autorzy przypuszczają, że duża ilość anglojęzycznych treści na platformach może zapewniać uczniom przypadkowy kontakt z językiem. Jest to jednak hipoteza, a nie potwierdzony mechanizm.

Problem zaczyna się od ciągłego rozproszenia

Zdaniem badaczy problem może polegać nie tyle na samych treściach publikowanych na platformach, ile na tym, jak bardzo smartfon wchodzi w codzienny rytm ucznia. 

Zwracają uwagę, że powiadomienia, częste sprawdzanie aplikacji i przełączanie uwagi między telefonem a obowiązkami mogą utrudniać skupienie się na zadaniu i zwiększać przeciążenie informacjami. Czas spędzony w sieci może dodatkowo wypierać naukę, sen i aktywność fizyczną – kluczowe elementy dla dobrego funkcjonowania w szkole (i poza nią). 

Założenie to potwierdza fakt, że w badaniu słabsze wyniki pojawiały się zazwyczaj u uczniów korzystających z telefonu podczas odrabiania lekcji, przed zaśnięciem, zaraz po przebudzeniu i podczas pobytu w szkole. 

Znacznie mniejszą rolę miała odgrywać kontrola rodzicielska, a samopoczucie psychiczne nie okazało się w tej analizie istotnym wyjaśnieniem gorszych rezultatów.

Autorzy podkreślają jednak, że badanie wskazuje na prawdopodobne mechanizmy, ale nie pozwala z całkowitą pewnością stwierdzić, co dokładnie odpowiada za pogorszenie wyników.

Badanie wskazuje kierunek

Choć badanie było rozbudowane i obejmowało kilka etapów edukacji, nie było eksperymentem (a obserwacją uczniów). Nie da się więc wykluczyć wpływu takich czynników jak osobowość uczniów, sytuacja rodzinna czy sposób korzystania z konkretnych platform – co autorzy transparentnie zaznaczają. Wyniki dotyczą też młodzieży z północnych Włoch i realiów cyfrowych z lat 2019-2023.

Nie przekreśla to jednak wartości pracy. Wyniki pokazały wyraźny związek między wcześniejszym wejściem na platformy społecznościowe a rezultatami w nauce, wskazując kierunek, którego nie powinno się lekceważyć.