Internet na kolei. Wiceminister odpowiada posłance

Łączność komórkowa wzdłuż linii kolejowych w Polsce od wielu lat pozostaje tematem kontrowersji. W mediach społecznościowych można przeczytać uwagi pasażerów co do braku możliwości korzystania z internetu mobilnego z powodu braku zasięgu podczas jazdy pociągiem – zarówno regionalnym, jak i dalekobieżnym.

Na naszych łamach zajmowaliśmy się tematem wielokrotnie. Gdy w 2024 roku pojawiły się doniesienia o rozmowach między PKP PLK, Ministerstwem Cyfryzacji, Urzędem Komunikacji Elektronicznej oraz telekomami, zarządca infrastruktury przekazał nam, że współpracą była zainteresowana spółka oraz sami operatorzy. Ówczesny prezes UKE, Jacek Oko, wyjaśnił, że jedynie wyszedł z inicjatywą rozmów, ponieważ „zadaniem urzędu była pomoc w likwidacji barier”.

Weryfikacja zobowiązań dopiero po terminie realizacji

Ponieważ sytuacja z zasięgiem nie ulegała zmianie, pod koniec czerwca interpelację w tej sprawie wystosowała posłanka Paulina Matysiak. Po kilku tygodniach, odpowiedzi udzielił wiceminister cyfryzacji Michał Gramatyka. Decyzje rezerwacyjne dla pasma 3,7 GHz wydane w październiku 2023 roku przez prezesa UKE wskazują, że w ciągu 60 miesięcy od daty doręczenia, pokrycie linii kolejowych transmisją danych powinno wynieść 95 proc. przy przepustowości 50 Mb/s i opóźnieniu 10 ms. Dwa lata później, prędkość powinna wzrosnąć do 95 Mb/s; podobne zobowiązania wskazano po aukcjach pasm 700 i 800 MHz.

Co ciekawe, dotychczasowe rezerwacje na pasma poza dedykowanymi dla technologii 5G NR nie zawierały wymagań co do specjalnego objęcia linii kolejowych zasięgiem. Zobowiązania operatorów obejmowały jedynie zapewnienie „odpowiedniego procentu pokrycia obszaru kraju oraz populacji”.

„W ostatnich latach UKE nie weryfikowało szczegółowo, za pomocą pomiarów, dostępności do usług mobilnych w obszarach kolejowych. Działania takie realizowane były wyłącznie w oparciu o spływające interpelacje i petycje. Weryfikacja zobowiązań aukcyjnych (…) nastąpi po terminie ich realizacji” – czytamy w odpowiedzi Gramatyki na interpelację.

Terminami realizacji wskazanymi przez wiceszefa resortu są z kolei końcówka grudnia br. (90 proc. pokrycia, 50 Mb/s), końcówka grudnia 2028 r. (95 proc. pokrycia, 50 Mb/s) oraz końcówka grudnia 2030 r. (95 proc., 95 Mb/s).

Każdy pociąg tłumi sygnał inaczej

W kontekście weryfikacji realizacji zobowiązań operatorów linii kolejowych okazuje się, że parametry techniczne, które wskazano w dokumentacji rezerwacyjnej, dotyczą sygnału dostępnego na zewnątrz składu kolejowego. Tabor wykorzystywany do przewozu pasażerów jest różny, tak samo jak poziom tłumienia sygnałów radiowych.

„Przewoźnicy kolejowi rozpoczęli doposażenie (składów – red.) w urządzenia telekomunikacyjne zapewniające poprawę zasięgu sygnałów sieci komórkowej (tzw. repeatery) oraz darmowe punkty dostępu do Internetu (HotSpot). Proces ten jednak nadal jest w trakcie realizacji i modyfikacje takie w pierwszej kolejności wykonywane są w pociągach klasy Premium (Pendolino – red.) oraz realizujących połączenia na trasach dalekobieżnych” – wyjaśnił wiceminister cyfryzacji.

Wyzwaniem dla operatorów ma również być wzrost prędkości pociągów. W bardzo krótkim czasie, duża liczba abonentów będzie się przełączać między kolejnymi BTS wzdłuż trasy.

Za samą kontrolę spełnienia zobowiązań wynikających z aukcji i decyzji odpowiada Prezes UKE, zaś działania tego rodzaju realizowane są w oparciu o interpelacje i petycje. Ostatnie pomiary dotyczące zasięgu i jakości usług przy liniach kolejowych związane były ze skargą dotyczącą Centralnej Magistrali Kolejowej – przeprowadzono je… w marcu 2022 roku.

Resort jest w kontakcie z koleją, ale...

W odpowiedzi na interpelację posłanki Matysiak Michał Gramatyka zapewnił, że resort cyfryzacji jest w kontakcie z przedstawicielami PKP Polskich Linii Kolejowych, zaś pod koniec ub. roku w Ministerstwie odbyło się spotkanie przedstawicieli spółek kolejowych oraz przedstawicieli telekomów. Na pytanie o plany wykorzystania infrastruktury kolejowej do budowy lub modernizacji stacji bazowych, wiceminister odesłał jednak do resortu infrastruktury.

„Głównym zarządcą sieci linii kolejowych w Polsce jest PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., które podlega bezpośrednio pod Ministerstwo Infrastruktury. Ministerstwo Cyfryzacji nie jest właściwe w temacie rozdysponowania infrastruktury kolejowej, również w kontekście udostępnienia infrastruktury operatorom komórkowym” – czytamy w dokumencie.

Niemniej Gramatyka zapewnił, że temat dostępu łączności telefonii komórkowej podczas podróży pociągiem jest mu „szczególnie bliski”, co miało się przejawić m.in. wspomnianym spotkaniem z operatorami i przewoźnikami. Testy z taborem wykazały, że nowsze jednostki mają większy problem z tłumieniem sygnału, niż starszy tabor.

Sama rozbudowa infrastruktury polegająca na postawieniu nowych stacji bazowych na szlakach kolejowych nie wpłynie na polepszenie zasięgu wewnątrz składów pociągu. W tym przypadku konieczne jest działanie po stronie właścicieli składów kolejowych, w celu zainstalowania wzmacniaczy sygnału lub skorzystania z innych rozwiązań technicznych. Instalacja wzmacniaczy sygnału (tzw. repeaterów) bezpośrednio w pociągach to kluczowy element wpływający na polepszenie zasięgu wewnątrz składów pociągów. Bez nich nawet najgęstsza sieć masztów postawionych przez operatorów wzdłuż torów nie przyniesie pasażerom pełnego komfortu.
Michał Gramatyka, wiceminister cyfryzacji, w odpowiedzi na interpelację posłanki Pauliny Matysiak

Projekt „Rail Zone", o którym nikt nic nie wie

Posłanka Matysiak w swojej interpelacji zapytała również o projekt pilotażowej strefy 5G „Rail Zone”. Według informacji portalu Na fali nauki z 2025 roku, miał on pokryć „50 km torów między Grodziskiem Mazowieckim a Tomaszowem Mazowieckim” – ponieważ miasta te nie są połączone bezpośrednią linią kolejową, zaś dystans między nimi wynosi w linii prostej 75 km, najprawdopodobniej chodziło o fragment Centralnej Magistrali Kolejowej.

„Sekretarz stanu Michał Gramatyka wprost przyznał, że ma dość przerywanych wideokonferencji i „martwych stref” między stacjami, a operatorzy dostaną jasny sygnał: priorytetem na najbliższe lata stają się maszty przy torach oraz wzmocnienie transmitera w wagonach PKP Intercity” – napisano w artykule serwisu Na fali nauki, który mówił o „ofensywie” zapowiedzianej przez Ministerstwo Cyfryzacji.

W odpowiedzi na interpelację (zbiegiem okoliczności, sporządzoną prawie równo rok po artykule Na fali nauki), wiceszef resortu zaprzeczył jednak tym informacjom.

„Ministerstwo Cyfryzacji nie inicjowało oraz nie prowadzi i nie prowadziło projektu „Rail Zone”. Wobec tego nie posiadamy informacji w tym temacie” – napisał Gramatyka.

Gdy zwróciliśmy się do Ministerstwa Cyfryzacji z pytaniem w tej sprawie, zostaliśmy przekierowani do Ministerstwa Infrastruktury jako instytucji odpowiedzialnej za transport kolejowy. Okazało się jednak, że… również i tam nic nie wiadomo na ten temat.

„Ministerstwo Infrastruktury nie prowadzi działań związanych z projektem (5G „Rail Zone” – red.) oraz nie dysponuje informacjami pozwalającymi na odniesienie się do zagadnień (w postawinych pytaniach – red.)” – przekazała redakcji CyberDefence24 Anna Szumańska, rzeczniczka Ministerstwa Infrastruktury.