Dwie wizje przyszłości Polski. Rozwój AI szansą czy zagrożeniem?

Kto kogo goni – człowiek sztuczną inteligencję czy sztuczna inteligencja człowieka? Od tego pytania dr Jolanta Turczynowicz-Kieryłło rozpoczęła panel pt. „Ludzkość w pogoni za superinteligencją”. Dyskusja szybko wykroczyła poza technologiczne prognozy, koncentrując się na bezpieczeństwie, globalnej rywalizacji i miejscu Polski w świecie zdominowanym przez AI.

Technologiczna wojna czy szansa na rozwój?

Według Jacka Dąbrowskiego, dyrektora ds. sztucznej inteligencji w Synerise, rozwój sztucznej inteligencji jest elementem strategicznego wyścigu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami. Jego stawką jest nie tylko przewaga gospodarcza i bezpieczeństwo, a przetrwanie państw.

Wiedzieliśmy, że sztuczna inteligencja staje się technologią ważniejszą niż broń jądrowa. I ten wyścig będzie wyścigiem strategicznym dla ludzkości, potencjalnie prowadzącym do jej zguby.
Jacek Dąbrowski, Dyrektor ds. sztucznej inteligencji w Synerise

Sytuację tę inaczej ocenił prof. Tomasz Trzciński, dyrektor R&D w IDEAS Research Institute. Przyznał, że Europa nie dysponuje zasobami porównywalnymi z amerykańskimi gigantami, dlatego też zamiast próbować im dorównać pod względem liczby serwerów, Polska powinna wykorzystywać swoje atuty: wykwalifikowanych specjalistów, kreatywność i zdolność szybkiego dostosowywania się do zmian.

Myślę, że to będzie taki - na szczęście - wyścig kotka i myszki, ale każdy z nas będzie wychodził z niego coraz silniejszy, coraz szybszy. (...) W związku z tym ja raczej bym stawiał na redefinicję tego o jakiej formie konfliktu mówimy, bo zwycięzca czy ten, który ustala reguły gry najczęściej jest w najlepszej pozycji do tego, żeby tę grę wygrać.
Prof. Tomasz Trzciński, dyrektor ds. badań i rozwoju w IDEAS Research Institute

Prof. Trzciński wspomniał o szachach, w których AI już dawno przewyższyła człowieka – teraz  pomaga zawodnikom doskonalić umiejętności. Podobny scenariusz może, jego zdaniem, dotyczyć innych dziedzin.

Czy sztuczna inteligencja wymknie się spod kontroli?

Największe różnice zdań ujawniły się podczas rozmowy o zagrożeniach. Dąbrowski ostrzegał, że coraz potężniejsze modele AI mogą zostać wykorzystane do paraliżowania infrastruktury krytycznej, prowadzenia cyberataków czy manipulowania politykami. Rozważał też scenariusz, w którym zaawansowane systemy zaczynają podejmować działania sprzeczne z interesami ludzi.

Prof. Trzciński podchodził do takich prognoz ostrożniej. Nie wykluczał poważnych zagrożeń, ale większe niebezpieczeństwo dostrzegał w niewłaściwym wykorzystaniu AI przez człowieka niż w samodzielnym dążeniu maszyn do zniszczenia ludzkości.

Jak tylko zaczęły się pojawiać ryzyka związane z dystrybucją broni atomowej, to zaczęły się pojawiać ruchy związane z kontrolą, nadzorowaniem, ograniczaniem. Mamy systemy, które dość dobrze sobie z tym radzą. (...) W przypadku sztucznej inteligencji ze względu na skalę inwestycji i tempo nie jesteśmy w stanie nadążyć z tą kontrolą".
Tomasz Trzciński, Dyrektor ds. badań i rozwoju w IDEAS Research Institute

Według naukowca, to właśnie tempo rozwoju technologii stanowi ten kluczowy problem – w przeszłości społeczeństwa miały więcej czasu na poznanie zagrożeń i stworzenie odpowiednich zabezpieczeń. Tymczasem możliwości AI rosną tak szybko, że regulacje i mechanizmy nadzoru pozostają w tyle.

Czy AI rozumie ludzkie wartości?

Moderator zwróciła uwagę na problem wartości, którymi powinny kierować się inteligentne systemy. Tutaj, prof. Trzciński podkreślił, że AI nie posiada ludzkich doświadczeń ani biologicznych uwarunkowań – działa na podstawie algorytmów i wyznaczonych celów. Nie można więc zakładać, że automatycznie rozpozna granice moralne.

Jak sprawić, żeby sztuczna inteligencja funkcjonowała w tej podobnej przestrzeni wartości, decyzji, definicji, żeby wiedziała, że włamując się czy tworząc jakieś tam sposoby do włamywania się już przekracza tą granicę? To jest ten element kontroli, o którym mówiliśmy.
Tomasz Trzciński, Dyrektor ds. badań i rozwoju w IDEAS Research Institute

Dąbrowski wskazał natomiast na inny problem. Współczesne modele uczą się przede wszystkim na treściach tworzonych przez ludzi, a co za tym idzie przejmują ich uprzedzenia, błędy i niepożądane wzorce zachowań.

Polska potrzebuje energii, talentów i odwagi

W końcowej części panelu dr Turczynowicz-Kieryłło zapytała ekspertów, jaką jedną decyzję powinni podjąć polscy politycy, aby wzmocnić technologiczną suwerenność kraju.

Dąbrowski zaapelował o „natychmiastowe, ponadpartyjne, radykalne, graniczące ze sprowadzeniem stanu wojennego w krajach Trójmorza” inwestycje w energetykę, centra danych i moc obliczeniową – zasoby niezbędne do rozwijania zaawansowanej AI. Podkreślił także potrzebę przyciągania specjalistów, również tych pracujących obecnie za granicą, poprzez zapewnienie im konkurencyjnych warunków.

(...) bo nikt nie wróci zarabiając kilka milionów dolarów rocznie do Polski, do instytutu badawczego, w którym są widełki, które mu dadzą 12 tysięcy brutto.
Jacek Dąbrowski, Dyrektor ds. sztucznej inteligencji w Synerise

Trzciński zgodził się z potrzebą wspólnych działań, ale większy nacisk położył na inwestowanie w młodych ludzi i stworzenie w Polsce środowiska, w którym będą mogli realizować ambitne projekty. Zamiast budować strategię wyłącznie na strachu przed technologiczną dominacją innych państw, proponował pozytywną wizję rozwoju.

I za tym muszą iść oczywiście inwestycje kapitałowe, ale też budowanie takiej wiary w to, że my tutaj jesteśmy w stanie rzeczywiście wpłynąć na świat. I tego bym chciał najwięcej od polityków – żeby ta wiara nie wynikała z tego, że jesteśmy w stanie wojny. (...) Ja bym chciał też budować ten pozytywny obraz, że jesteśmy w stanie wojny, którą możemy wygrać.
Tomasz Trzciński, Dyrektor ds. badań i rozwoju w IDEAS Research Institute

Nawet wśród ekspertów nie ma więc zgody co do tego, czy superinteligencja okaże się przede wszystkim szansą, czy egzystencjalnym zagrożeniem. Wspólny pozostaje jednak wniosek, że bierność może kosztować Polskę utratę wpływu na własną technologiczną przyszłość.

Dr Turczynowicz-Kieryłło, zakończyła panel wskazując na odpowiedzialność i wspólnotę jako fundament skutecznego działania. Bo niezależnie od tego, kto wygra globalny wyścig AI, pozostaje pytanie, czy Polska będzie współtworzyć jego zasady.