Reklama
  • WIADOMOŚCI

Tajemnica bankowa przeciwko dziennikarzom. Jak blokuje się ujawnianie finansowych nadużyć?

Dziennikarz
Dziennikarz ujawnia podejrzane transakcje a po latach sam staje przed sądem. Jak to możliwe?
Autor. CyberDefence24/Canva

Dziennikarz ujawnia podejrzane transakcje, jego publikacje pomagają uruchomić śledztwo, a po latach sam staje przed sądem za wykorzystanie poufnych informacji. Sprawa Lukasa Hässiga, założyciela szwajcarskiego portalu Inside Paradeplatz, pokazuje, jak przepisy chroniące tajemnicę bankową mogą zostać użyte przeciwko prasie badającej finansowe nadużycia. Inny bank, Reyl, próbował zatrzymać publikację międzynarodowego śledztwa i domagał się przeszukań u współpracujących przy nim dziennikarzy. Stawką takich postępowań jest również gotowość informatorów do przekazywania dokumentów oraz zdolność redakcji do podejmowania kolejnych tematów.

Reklama

Dziennikarz ujawnił podejrzane przelewy. Teraz sam odpowie przed sądem

W październiku 2026 r. prokuratura w Zurychu wniosła akt oskarżenia przeciwko Hässigowi w związku z publikacjami z 2016 r. dotyczącymi Pierina Vincenza, byłego prezesa Raiffeisen Switzerland i jego partnera biznesowego Beata Stockera.

Jak podała agencja Reutera 16 października, dziennikarz ma odpowiadać za naruszenie tajemnicy bankowej.

Według Reporterów bez Granic, jego publikacje niewątpliwie służyły interesowi publicznemu. Organizacja ostrzegła, że ściganie na tej podstawie wywołuje efekt mrożący dla mediów.

Znaczenie wcześniejszych ustaleń Hässiga było konkretne. SRF w materiale z 23 grudnia 2025 r. przypomniało, że opisywał on przelew 2,9 mln franków, który Vincenz miał otrzymać latem 2015 r. Dziennikarz wskazywał na możliwy związek płatności z wcześniejszym przejęciem spółki Investnet przez Raiffeisen.

Reklama

Publikacje i dalsze ustalenia miały przyczynić się do uruchomienia kontroli wewnętrznych, a następnie działań szwajcarskiego nadzoru finansowego FINMA.

W kwietniu 2022 r. Vincenz i Stocker zostali skazani w pierwszej instancji na odpowiednio trzy lata i dziewięć miesięcy oraz cztery lata więzienia. Sprawa pozostaje jednak przedmiotem postępowania odwoławczego.

Według SRF, ogłoszenie wyroku zaplanowano na 11 stycznia 2027 r. Oskarżenie dziennikarza oraz postępowanie przeciwko opisywanym przez niego menedżerom to dwie odrębne sprawy.

Tajemnica bankowa może stać się narzędziem przeciwko dziennikarzom

Mechanizm nacisku staje się widoczny przy analizie podstawy prawnej. Szwajcarska ustawa bankowa pochodzi z 1934 r., ale zakres odpowiedzialności rozszerzono z dniem 1 lipca 2015 r.

Jak wynika z dokumentów parlamentarnych, zmiana była związana z inicjatywą surowego karania sprzedaży danych klientów banków.

Odpowiedzialnością objęto także osoby, które dalej ujawniają lub wykorzystują tajemnice przekazane im z naruszeniem obowiązku poufności. W ten sposób przepis może objąć również dziennikarza publikującego informacje uzyskane od bankowego informatora

Przedmiotem postępowania staje się wówczas samo ujawnienie informacji objętej tajemnicą. Nawet dobrze udokumentowane ustalenia dotyczące podejrzanych przepływów finansowych mogą więc narazić autora na osobne postępowanie karne.

W sprawie Hässiga wskazywana przez Reutersa sankcja wynosi do trzech lat pozbawienia wolności albo karę pieniężną.

Dla redakcji oznacza to konieczność uwzględnienia ryzyka karnego już podczas podejmowania decyzji o publikacji.

Poufne materiały, których dotyczy oskarżenie, pochodziły z banku Julius Bär. Były to wewnętrzne dokumenty dotyczące zgodności transakcji z prawem i procedurami.

Portal branżowy Persönlich podał 15 października br., że Stocker i bank występują jako oskarżyciele prywatni. Według tej relacji, akt oskarżenia nie wyjaśnia, w jaki sposób informacje trafiły do Hässiga.

Reklama

Dodatkowe wątpliwości opisał Beat Schmid w swojej analizie. Autor, który zapoznał się z aktem oskarżenia, wskazał, że wymieniono w nim cztery artykuły.

Według jego oceny, tylko najpóźniejszy, z 3 listopada 2016 r., nie był wówczas przedawniony. Miał jednak dotyczyć zwolnienia pracownika kierowniczego Julius Bär, a nie samych transakcji Vincenza.

To ocena autora analizy, wymagająca rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym.

Przeszukania, zabezpieczone dokumenty i walka o ochronę źródeł

Sprawa pokazuje również, jak duże znaczenie ma możliwość zaskarżania decyzji o zakończeniu śledztwa.

Z oficjalnego komunikatu prokuratury kantonu Zurych z 23 grudnia 2025 r. wynika, że postępowanie wszczęto pod koniec 2019 r. przeciwko nieustalonemu sprawcy. Następnie je zawieszano z powodu braku wyników i perspektyw dalszych ustaleń.

Skargi strony postępowania doprowadzały do kolejnych decyzji sądu nakazujących kontynuowanie działań.

Ostatecznie wszczęto śledztwo przeciwko dziennikarzowi, a latem 2025 r. przeprowadzono przeszukania i zabezpieczono materiały. Hässig zażądał ich zapieczętowania, powołując się na ochronę źródeł.

2 lipca 2025 r. sąd odmówił prokuraturze dostępu do tych materiałów. Według oficjalnej odpowiedzi władz szwajcarskich opublikowanej przez Radę Europy, uznał, że nie istniało dostateczne podejrzenie naruszenia tajemnicy bankowej.

Dodatkowo stwierdził, że nawet przy istnieniu uzasadnionego podejrzenia ważenie interesów wyraźnie przemawiałoby za ochroną źródeł oraz wolnością mediów. Prokuratura zaakceptowała tę decyzję i 8 grudnia 2025 r. umorzyła postępowanie.

Reklama

Umorzenie zostało jednak skutecznie zaskarżone przez Stockera. W kwietniu 2026 r. sąd kantonalny nakazał wniesienie oskarżenia.

Federalny Sąd Najwyższy w lipcu nie przystąpił do merytorycznego rozpoznania skargi Hässiga na to rozstrzygnięcie. Nie przesądził tym samym o jego winie. Droga do procesu pozostała otwarta, a oskarżenie wniesiono w październiku.

Ochrona źródeł ma w tej sytuacji bezpośrednie znaczenie dla możliwości prowadzenia kolejnych śledztw. Zabezpieczenie urządzeń i dokumentów dziennikarza może zagrozić poufności jego kontaktów.

Informator, który obserwuje przeszukanie redakcji lub mieszkania autora publikacji, musi brać pod uwagę możliwość własnej identyfikacji.

Nawet jeżeli sąd później odmówi udostępnienia materiałów śledczym, wiadomość o zastosowanych środkach może zniechęcać kolejne osoby do przekazywania informacji.

Bank próbował zablokować publikację śledztwa

W sprawie banku Reyl próbowano sięgnąć po instrumenty prawne jeszcze przed publikacją.

Jak poinformowało OCCRP w grudniu 2025 r., bank złożył zawiadomienie i zabiegał o sądowe zablokowanie materiału. Domagał się również przesłuchań oraz przeszukań w biurach i mieszkaniach trzech szwajcarskich dziennikarzy współpracujących z OCCRP.

Publikacje dotyczyły kontroli FINMA związanej z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i rachunkami klientów wysokiego ryzyka.

Prokuratura genewska odmówiła wszczęcia śledztwa. Według decyzji przytoczonej przez OCCRP, uznała, że dziennikarze wykonywali swoją zawodową misję, a opisane kwestie należały do spraw interesu ogólnego.

Wskazała również, że skazanie mogłoby odstraszać prasę od podejmowania takich tematów. Nie uwzględniła żądań dotyczących przeszukań i przesłuchań.

Sama informacja o kontroli nadzorczej nie oznacza przy tym potwierdzenia przestępstwa banku; publikacja dotyczyła problemów i podejrzeń wymagających publicznej kontroli.

Z tej racji efekt odstraszający można dostrzec także tam, gdzie redakcja ostatecznie nie przystępuje do śledztwa.

Strach przed odpowiedzialnością karną blokuje dziennikarskie śledztwa

Reporterzy bez Granic w stanowisku z 3 lipca 2025 r. przypomnieli, że szwajcarskie redakcje Tamedia nie uczestniczyły w międzynarodowym projekcie „Suisse Secrets” z 2022 r. z powodu ryzyka odpowiedzialności karnej.

Reklama

Projekt dotyczył klientów Credit Suisse. Cytowany przez organizację dziennikarz Oliver Zihlmann, współkierujący zespołem dziennikarstwa śledczego szwajcarskiej grupy medialnej Tamedia (wydającej m.in. Tages-Anzeiger i SonntagsZeitung.), wskazywał, że przepisy utrudniają informowanie o finansach wpływowych osób, w tym oligarchów.

Nie trzeba wyroku, by ograniczyć dostęp do informacji

Na tym zatem polega szerszy problem: przepis może ograniczać dostęp do informacji także bez prawomocnego skazania autora.

Ryzyko procesu wpływa na:

-      decyzję o rozpoczęciu pracy,

-      gotowość informatorów do kontaktu,

-      zakres publikacji,

-      zasoby przeznaczane na obronę prawną.

W przypadku długotrwałego postępowania część czasu i pieniędzy potrzebnych do badania transakcji musi zostać skierowana na wyjaśnianie legalności własnej pracy.

Szwajcaria broni przepisów. Reporterzy żądają zmian

Władze szwajcarskie przekonują, że istnieją zabezpieczenia.

W odpowiedzi opublikowanej przez Radę Europy wskazały, że wolność mediów jest chroniona konstytucyjnie, a dziennikarze mogą powoływać się na ogólne podstawy wyłączenia bezprawności. Sąd może zatem uznać publikację za zgodną z prawem, biorąc pod uwagę jej znaczenie i chronione dobra.

Spór dotyczy jednak także tego, czy taka ochrona jest wystarczająco przewidywalna przed publikacją.

Reporterzy bez Granic w komunikacie z 30 kwietnia 2026 r. ponownie zażądali zmiany art. 47, tak aby nie stosowano go wobec dziennikarzy przestrzegających zasad etyki zawodowej. Organizacja zaliczyła ten przepis do najważniejszych problemów prawnych ograniczających wolność prasy w Szwajcarii.

Reklama

Tajemnica bankowa nie może chronić finansowych nadużyć

Ochrona danych klientów banków służy uzasadnionemu celowi. Nie może jednak tworzyć osłony przed badaniem transakcji istotnych dla wykrywania oszustw, korupcji czy prania pieniędzy.

Sprawy Hässiga i Reyl pokazują, jak konflikt ten przybiera praktyczną postać: osoba lub instytucja opisywana przez prasę uruchamia procedury, w których dziennikarz musi bronić prawa do ujawnienia informacji.

Jeżeli ryzyko odpowiedzialności za publikację staje się przeszkodą w badaniu finansowych nadużyć, tajemnica bankowa zaczyna chronić również tych, których działalność powinna podlegać publicznej kontroli.

Zobacz również
CyberDefence24.pl - Digital EU Ambassador

Serwis CyberDefence24.pl otrzymał tytuł #DigitalEUAmbassador (Ambasadora polityki cyfrowej UE). Jeśli są sprawy, które Was nurtują; pytania, na które nie znacie odpowiedzi; tematy, o których trzeba napisać – zapraszamy do kontaktu. Piszcie do nas na: [email protected].

Reklama