- WIADOMOŚCI
Były żołnierz USA został rosyjskim trollem. Fabrykował skandale i uderzał w Polskę
Autor. The Insider.ru / Link: https://theins.ru/inv/299369
John Mark Dougan miał tropić nadużycia, demaskować kłamstwa i ujawniać to, co wpływowi ludzie woleliby ukryć. Ostatecznie zajął się obsługą stron podszywających się pod zachodnie media, rozpowszechnianiem rosyjskich narracji i produkcją sensacji, którym do wiarygodności brakowało przede wszystkim tego, żeby wydarzyły się naprawdę. Ujawniona korespondencja i wcześniejsze raporty dokumentują przemianę byłego amerykańskiego zastępcę szeryfa w uczestnika rosyjskich operacji wpływu. Pokazują również, jak propagandysta pracujący dla Kremla sam zaczął narzekać na rosyjską cenzurę internetu.
10 listopada 2026 r. opublikowano wykradzione z komputerów Dougana wiadomości, dokumenty i inne pliki, odsłaniające kulisy jego współpracy z rosyjskim aparatem wpływu.
Jeszcze przed ich upublicznieniem materiały przeanalizowały redakcje „The Insider” i CORRECTIV. Tożsamość sprawców włamania nie została publicznie ujawniona. CORRECTIV poinformował, że archiwum udostępniło anonimowe źródło, nie wskazując, czy uczestniczyło ono w kradzieży danych.
Dougan pomagał fabrykować materiały mające kompromitować innych. Tym razem opublikowano jego własną korespondencję — bez możliwości dopisania rozmówcom wygodniejszych kwestii.
Z Florydy do Moskwy. Demaskator zmienia „gospodarza”
John Mark Dougan, były żołnierz amerykańskiej piechoty morskiej, pracował jako funkcjonariusz patrolowy biura szeryfa hrabstwa Palm Beach na Florydzie.
Jego tytuł służbowy, deputy sheriff, tłumaczy się jako „zastępca szeryfa”, choć nie oznaczał stanowiska zastępcy szefa tej instytucji.
Na Florydzie miał egzekwować prawo. W Moskwie znalazł zajęcie, w którym dowody można było przygotować stosownie do potrzeb oskarżenia.
Amerykańska część jego biografii nie przypomina spokojnego życiorysu stróża prawa.
Steven Lee Myers, w materiale na łamach The New York Times, opisywał konflikty Dougana z dawnym środowiskiem zawodowym, zarzuty dotyczące stosowania nadmiernej siły i molestowania oraz sprawy związane z wymuszeniami i nielegalnym nagrywaniem.
Jeszcze przed wyjazdem do Rosji, były żołnierz USA wykorzystywał fałszywe tożsamości do wprowadzania rozmówców w błąd i pozyskiwania informacji.
Przykładowo, podszywał się pod lokalnego urzędnika, rosyjskiego informatyka, a nawet fikcyjną nowojorską dziedziczkę o imieniu Jessica. W rozmowie z dziennikarzem potwierdzał udział w tych mistyfikacjach.
Nie była to jeszcze wielka geopolityka, ale warsztat już istniał. Można było zmienić tożsamość, stworzyć pozornie wiarygodną postać i nakłonić odbiorcę, by zareagował na starannie przygotowaną inscenizację. Późniejsza praca dla rosyjskiej propagandy pozwoliła zastosować te umiejętności wobec znacznie większej publiczności.
Dougan wyjechał do Rosji w 2016 r., po przeszukaniu jego domu przez FBI i miejscową policję w związku z publikacją chronionych danych funkcjonariuszy i sędziów.
Obawiał się aresztowania, ale swoją ucieczkę przedstawiał jako ratowanie się przed odwetem za ujawnianie policyjnej korupcji. Na tej argumentacji oparł starania o azyl.
Rok później, gdy przebywał już w Moskwie, na Florydzie postawiono mu 21 zarzutów dotyczących wymuszeń i nielegalnego nagrywania rozmów.
W rosyjskich mediach Dougan zaczął występować jako były amerykański policjant prześladowany za ujawnianie nadużyć.
Dla kremlowskiego aparatu propagandy był użyteczny właśnie dlatego, że nie trzeba było robić z niego Rosjanina.
Mówił po angielsku, znał amerykańskie realia, a policyjna przeszłość pozwalała mu przedstawiać się jako człowiek, który poznał system od środka.
Jego biografia pomagała nadawać przekazom przygotowywanym w rosyjskim interesie pozór niezależnego amerykańskiego świadectwa. Kremlowska narracja otrzymywała w ten sposób amerykański akcent i policyjną odznakę w życiorysie — zestaw znacznie poręczniejszy niż podpis rzecznika rosyjskiego ministerstwa.
Wolny głos z płatnikiem w tle
Dougan przedstawiał się jako niezależny demaskator, ale jego działalność w Rosji miała konkretne zaplecze organizacyjne i finansowe.
Jak opisał CORRECTIV, były żołnierz i zastępca szeryfa współpracował z moskiewskim Centrum Ekspertyz Geopolitycznych, założonym przez Aleksandra Dugina i kierowanym przez Walerija Korowina.
Związek Dougana z centrum miał również wymiar finansowy.
Jak wykazała analiza przejętej korespondencji i dokumentów, płatnościami dla Amerykanina zajmował się Jurij Choroszewski, współpracownik Centrum, identyfikowany we wcześniejszych publikacjach jako oficer jednostki 29155 GRU.
W sierpniu 2022 r. polecił Douganowi zamówić sprzęt, a następnie przesłał potwierdzenie przelewu 108 tys. rubli — na wynagrodzenie za miesiąc i wyposażenie.
Zapytany przez dziennikarzy Dougan potwierdził, że pracuje dla Centrum jako konsultant, ale zaprzeczył przyjmowaniu pieniędzy od kogokolwiek o imieniu Jurij.
Współpraca była więc konsultingowa, przelew udokumentowany, a płatnik — według odbiorcy — najwyraźniej nieznany.
Za opowieścią o niezależnym demaskatorze znajdowały się konkretne organizacje.
Departament Skarbu USA w komunikacie z 31 grudnia 2024 r. opisał działalność Centrum Ekspertyz Geopolitycznych, założonego przez Aleksandra Dugina i kierowanego przez Walerija Korowina.
Według amerykańskich władz, Centrum prowadziło operacje wpływu pod kierunkiem GRU i z jego wsparciem finansowym.
Środki przeznaczano na budowę i utrzymanie serwera obsługującego narzędzia generatywnej AI, sieć co najmniej stu stron internetowych oraz częściowe pokrycie czynszu za mieszkanie, w którym znajdował się sprzęt.
Komunikat nie wymieniał Dougana z nazwiska, ale przedstawiał zaplecze organizacyjne opisane w śledztwach dotyczących jego działalności.
Za rozmachem tej operacji stało więc całkiem skromne zaplecze: serwer w mieszkaniu i regularnie opłacane rachunki. Światowa konfrontacja ideologiczna miała również pozycję „czynsz” w kosztorysie.
Historia działań służb specjalnych znała tajne drukarnie, radiostacje i konspiracyjne lokale. W tym przypadku wystarczyło zapewnić sprzęt, dach nad nim i człowieka, który potrafił uruchamiać kolejne strony przekonujące czytelników, że właśnie przemawia niezależna zachodnia prasa.
Niezależny demaskator i zadania od służb
Pieniądze były tylko częścią tej współpracy. Z przejętej korespondencji wynika, że Dougan otrzymywał od rosyjskich oficerów konkretne zadania, a następnie informował ich o wynikach. Deklarowana niezależność pozostawiała więc miejsce na instrukcje z GRU i konsultacje z FSB.
Za współpracą Dougana z rosyjskim wywiadem wojskowym stał Jurij Choroszeńki, występujący także jako Jurij Choroszewski.
„The Insider” identyfikuje go jako oficera jednostki 29155 GRU, działającego pod przykryciem zastępcy dyrektora Centrum Ekspertyz Geopolitycznych.
Jego rola obejmowała przekazywanie pieniędzy, zlecanie publikacji i koordynowanie wyjazdów Dougana na okupowane tereny Ukrainy. Kiedy Amerykanin chciał osobiście walczyć, Choroszeńki przekonywał go, że powinien pozostać „cyberżołnierzem”.
Niezależny demaskator miał więc nie tylko zaplecze finansowe, lecz również człowieka wyznaczającego mu zadania.
Dougan utrzymywał także kontakty z funkcjonariuszami FSB. „The Insider” wskazuje Władisława Jewsiukowa z Zarządu „K” oraz Jewgienija Firsowa z Zarządu „M”.
Jewsiukowowi Dougan relacjonował rozpowszechnienie sfabrykowanego oskarżenia przeciwko Timowi Walzowi.
Według CORRECTIV, kontakt zapisany jako „Vlad FSB”, zidentyfikowany przez „The Insider” jako Jewsiukow, sugerował również wykorzystanie jego możliwości przeciwko kolejnym państwom, w tym Niemcom, Francji, Polsce i Wielkiej Brytanii. Amerykański głos pozostawał własny; propozycje, gdzie powinien zabrzmieć, przychodziły także ze służb.
Zobacz też 
Tysiąc dziennikarzy, żadnego do wypłaty
Dougan tworzył i obsługiwał strony podszywające się pod amerykańskie i europejskie redakcje, m.in. „The Boston Times”, „Chicago Chronicle” i „DC Weekly”.
Nazwy sugerowały związek z Bostonem, Chicago czy Waszyngtonem, a serwisy wypełniano cudzymi wiadomościami przerobionymi przez AI i opatrzonymi podpisami fikcyjnych autorów.
Wśród tych materiałów publikowano spreparowane historie służące rosyjskim operacjom wpływu. Czytelnikmiał widzieć lokalną gazetę; jej lokalność kończyła się jednak na nazwie.
Badacze Insikt Group z Recorded Future w raporcie Powiązany z Rosją CopyCop wykorzystuje LLM do masowej produkcji treści wpływających na użytkowników” z maja 2024 r. opisali wykorzystywanie modeli językowych do kopiowania, tłumaczenia i przerabiania cudzych artykułów.
Przekaz dostosowywano do pożądanej orientacji politycznej. Infrastruktura miała silne powiązania z prowadzonym przez Dougana DC Weekly.
Zaletą takiej redakcji było to, że nie trzeba było jej przekonywać na kolegium. Wystarczała odpowiednia instrukcja dla modelu.
W kolejnym raporcie Recorded Future wskazał, że powiązana z Douganem sieć CopyCop, złożona ze stron podszywających się pod zachodnie media, między 10 a 12 maja 2024 r. zarejestrowała 120 nowych witryn.
Posługiwała się ponad tysiącem fikcyjnych profili dziennikarskich. Treści z innych mediów pobierano, modyfikowano i publikowano nawet w ciągu doby. A tysiąc autorów to wręcz imponujące zaplecze. Zwłaszcza gdy żaden nie upomina się o umowę, honorarium ani sprostowanie podpisanego jego nazwiskiem tekstu.
Równocześnie analitycy zaznaczali, że na początku czerwca 2024 r. masowo generowane materiały miały niewielkie lub żadne wzmocnienie w mediach społecznościowych. Rozmiar tej fabryki nie był zatem automatycznie rozmiarem publiczności. Licznik artykułów pracował jednak sumiennie.
Po co kłamstwu tyle prawdziwych wiadomości?
Zwykłe materiały były potrzebne, aby serwisy wyglądały na działające redakcje. Strona zawierająca wyłącznie jeden skandal budzi podejrzenia. Strona z pogodą, polityką, gospodarką i lokalnymi wydarzeniami daje skandalowi znacznie wygodniejsze warunki bytowe.
To właśnie pozwalało ukryć przygotowaną operację wśród wiadomości, których odbiorca nie miał powodu kwestionować. Fałszywa historia otrzymywała adres, tytuł, datę i sąsiedztwo innych artykułów. Następnie można ją było podawać dalej jako „doniesienie mediów”.
Francuska służba VIGINUM w raporcie z maja 2025 r. przeanalizowała 77 operacji Storm-1516. Powiązała z CopyCop co najmniej 293 aktywne i historyczne strony według stanu na 25 marca 2025 r. Douganowi przypisała rejestrowanie i utrzymywanie infrastruktury.
CopyCop oznacza tutaj sieć serwisów, a Storm-1516 szerszy mechanizm operacji informacyjnych, korzystający z jej zasobów.
Nie należy utożsamiać obu nazw ani przypisywać Douganowi osobistego autorstwa każdego materiału w całym systemie. Wystarcza mu rzeczywista rola: zapewnianie zaplecza, dzięki któremu fikcja mogła przybierać postać wiadomości.
Najpierw skandal, potem świadek
W kampanii wyborczej liczy się czas. Rosyjska operacja pokazała, jak bardzo można go zaoszczędzić, gdy pomija się etap ustalania faktów.
Microsoft w analizie z 17 września 2024 r. przypisał Storm-1516 dwa fałszywe nagrania wymierzone w Kamalę Harris. Jedno przedstawiało rzekomy atak jej zwolenników na uczestnika wiecu Donalda Trumpa. Drugie wykorzystywało aktora do rozpowszechnienia zmyślonej historii o wypadku drogowym z udziałem Harris.
Materiał o wypadku przeprowadzono przez stronę podszywającą się pod lokalne medium z San Francisco, założoną zaledwie kilka dni wcześniej.
Według Microsoftu, oba nagrania uzyskały miliony wyświetleń. W tradycyjnym dziennikarstwie redakcja potrzebuje wiadomości. W tym modelu wiadomość potrzebowała redakcji — i można ją było szybko dorobić.
„The Insider” w śledztwie dziennikarskim z 10 listopada 2026 r. odtworzył na podstawie przejętej korespondencji, jak Dougan przygotowywał fałszywe oskarżenie Tima Walza — kandydata Demokratów na wiceprezydenta USA w wyborach w 2024 r. — o wykorzystanie seksualne ucznia.
Rolę rzekomej ofiary powierzył swojemu współpracownikowi, Demidowi Wachitowowi. Ten miał wystąpić pod fikcyjną tożsamością Amira Osipowa, przedstawiającego się jako uczestnik wymiany uczniowskiej z Litwy, który uczył się w szkole, gdzie Walz był nauczycielem.
Aby uwiarygodnić tę historię, Dougan poprosił znajomego o przerobienie amerykańskiej wizy tak, by wyglądała na dokument wystawiony Osipowowi na lata 2004-2005.
Równocześnie Dougan przekazywał zmyśloną opowieść amerykańskiemu streamerowi Zakowi Payne’owi, znanemu jako RedPill78. Przedstawiał ją jako relację prawdziwej ofiary i obiecywał dokumenty potwierdzające tożsamość rozmówcy.
Wachitow wiedział, że historia została wymyślona, a mimo to wystąpił w nagranym i opublikowanym wywiadzie. Odbiorcy mieli usłyszeć świadectwo człowieka skrzywdzonego przez Walza; oglądali jednak współpracownika Dougana odgrywającego przygotowaną rolę. Przerobiona wiza miała uwiarygodnić fałszywą tożsamość, a publiczność streamera zapewnić oskarżeniu zasięg.
Tak więc udawany świadek, odpowiednio przygotowany dokument i pośrednik z publicznością tworzyli komplet. Sensacja miała wyglądać jak ujawnione nadużycie, chociaż ujawnienia wymagał przede wszystkim sposób jej produkcji.
Zobacz też 
Po USA przyszedł czas na Europę, w tym Polskę. Fabryka poszerza rynek
Ta działalność nie kończyła się na Stanach Zjednoczonych.
CORRECTIV w styczniu 2025 r., wspólnie z NewsGuard i projektem Gnida, opisał strony powiązane z kampanią. Część była przygotowana wcześniej i czekała na wykorzystanie.
W materiale ukazano jak rosyjska operacja Storm-1516 wykorzystywała ponad sto niemieckojęzycznych stron udających media do ingerowania w kampanię przed wyborami do Bundestagu.
Rozpowszechniano sfabrykowane oskarżenia wobec polityków, m.in. Roberta Habecka, Annaleny Baerbock i Marcusa Fabera oraz fałszywe doniesienia o mobilizacji wojskowej i masowej imigracji.
Wiarygodność przekazu budowano za pomocą inscenizowanych nagrań, deepfake’ów i płatnych publikacji w zagranicznych mediach, a zasięg zapewniali prorosyjscy influencerzy.
Badacze wskazali techniczne podobieństwa do sieci stron powiązanej z Douganem, wykorzystywanej wcześniej przeciwko kandydatom w wyborach w USA.
Według CORRECTIV, w sierpniu 2024 roku Aleksiej Kiristajew, współpracownik Dougana związany wcześniej z zapleczem medialnym Prigożyna, przesłał mu linki do raportów z Polski, sugerujących, że ukraińscy uchodźcy mogą pracować dla urzędników państwowych.
Polecono mu przepisać artykuły na podstawie tych raportów i opublikować je w swojej sieci. Dougan wykonał zadanie i wysłał ponad 100 linków jako dowód, w tym jeden opublikowany na stronie The Boston Times, podszywającej się pod lokalne medium z Bostonu.
Sama informacja o możliwości zatrudniania Ukraińców w polskich urzędach nie musiała być fałszywa. Manipulacja polegała na jej skoordynowanym rozpowszechnieniu na wielu stronach udających niezależne media.
Czytelnik mógł uznać liczne publikacje za dowód znaczenia sprawy i zainteresowania różnych redakcji. W rzeczywistości powstały one na jedno zlecenie i zostały opublikowane w sieci obsługiwanej przez Dougana.
Fabryka fałszu otwiera dział sprawdzania faktów
Rozwój sieci przyniósł pomysł szczególnie odpowiedni dla tej branży.
Recorded Future opisało strony udające organizacje zajmujące się sprawdzaniem faktów. Wśród nich znalazła się grupa serwisów pod szyldem Truefact.
Autorzy wskazali też co najmniej dwieście nowych stron zidentyfikowanych od początku 2025 r., niezależnie od wcześniej opisanej infrastruktury wymierzonej w niemieckie wybory. Witryny naśladowały lokalne media, organizacje i ruchy polityczne w różnych krajach.
Tak więc producent dezinformacji w roli weryfikatora to rozwiązanie niezwykle oszczędne. Można przygotować podejrzany produkt, a potem wystawić sobie certyfikat. Czytelnik ma otrzymać zarówno wiadomość, jak i uspokojenie, że ktoś już sprawdził jej jakość.
Propaganda dokarmia chatboty
NewsGuard w analizie opisał dokumenty wskazujące na zamiar oddziaływania Dougana na wyszukiwarki i modele językowe.
Masowa produkcja prorosyjskich tekstów miała zwiększać widoczność tych treści. W jednej z rozmów Dougan deklarował przygotowywanie 43 tys. artykułów miesięcznie.
W dokumentach znajdowała się także prośba o dostęp do archiwów TASS lub innego rosyjskiego medium.
Jak stwierdził NewsGuard:
„Jego technika polegała na wykorzystaniu Claude’a, popularnego chatbota firmy Anthropic, do tworzenia treści, które miałyby wydawać się autentyczne odbiorcom z Zachodu. Wykorzystywał również narzędzia AI, z oczywistym naruszeniem ich warunków korzystania z usługi, do tworzenia stron internetowych i treści prokremlowskich, jak wynika z analizy dokumentów przeprowadzonej przez NewsGuard”.
Był to kolejny etap działalności: człowiek zleca maszynie pisanie tekstów, aby inne maszyny mogły później uznać je za część obrazu świata. Automatyzacja obejmuje już nie tylko produkcję, lecz także nadzieję na odbiorcę.
Dokumenty pokazują zamiar i podejmowane działania. Nie rozstrzygają, w jakim stopniu udało się zmienić odpowiedzi istniejących chatbotów, a liczba 43 tys. tekstów jest deklaracją samego Dougana. W tej branży dobrze sprawdzać również raporty o własnych osiągnięciach.
Zasługi dla Rosji, pretensje do wypłaty
Rosyjską przygodę Dougana zaczęły w końcu psuć warunki zatrudnienia przy produkcji prawdy.
Według The Insider, w 2026 r. narzekał na przeciążenie, niskie dochody i blokady internetu utrudniające publikowanie.
Najwyraźniej w kosztorysie walki z upadkiem Zachodu zabrakło pieniędzy na godziwe wynagrodzenie jej amerykańskiego wykonawcy. Kiedy zaś zaczął krytykować Roskomnadzor i rozważać publiczny protest, Walerij Korowin, szef współpracującego z GRU Centrum Ekspertyz Geopolitycznych, przypomniał mu uroki miejscowych realiów: do więzienia mógł trafić również w Ameryce, bez konieczności przeprowadzania się do Rosji.
Dougan odkrył w ten sposób istotną wadę rosyjskiej cenzury: blokowała także jego.
Dopóki pomagał Moskwie zatruwać cudzą debatę publiczną, wszystko mieściło się w walce o prawdę. Gdy Moskwa przykręciła dostęp do internetu jemu samemu, pojawiły się zastrzeżenia do zarządzania wolnością słowa. Patriotyczny serwer potrzebował przecież połączenia ze światem, któremu miał wyjaśniać, jak bardzo jest zniewolony.
Za granicą jego wysiłków nie przeoczono. 15 grudnia 2025 r. Rada UE objęła Dougana sankcjami, wskazując na prowadzenie CopyCop i wspieranie Storm-1516. Doczekał się więc oficjalnego uznawania europejskich organów, z tym, że zamiast nagrody za działalność medialną, otrzymał wpis na listę sankcyjną.
Jego kariera pokazuje przy tym, że rosyjska operacja wpływu nie musi sprowadzać z zagranicy wybitnego stratega. Przydaje się również człowiek z amerykańskim życiorysem, umiejętnością obsługi serwera i przekonaniem, że prowadzi osobistą krucjatę.
Zachodnia biografia zapewnia wiarygodność, technika pozwala mnożyć publikacje, a rozgoryczenie dostarcza energii. Zleceniodawcy pozostaje wskazać, przeciwko komu tym razem należy bronić prawdy.
Dougan zamienił więc odznakę zastępcy szeryfa na panel administracyjny pozorowanych mediów.
Dawniej powinien był szukać dowodów potwierdzających przebieg wydarzeń. Później pomagał przygotowywać wydarzenia, świadków i dokumenty pasujące do zamówionego oskarżenia.
Zmienił kraj, zawód i stronę politycznego sporu. Pozostała potrzeba ścigania przeciwników — tyle że teraz zamiast radiowozu miał sieć stron, a zamiast zatrzymania wystarczało kliknąć „publikuj”.
Walka z Zachodem przyniosła Douganowi większą rozpoznawalność niż dobrobyt. Rosyjscy zleceniodawcy płacili, lecz — sądząc po jego skargach — znacznie hojniej zapewniali go o zasługach dla Rosji.
W produkcji fałszywych wiadomości osiągnął skalę przemysłową; w negocjowaniu własnego wynagrodzenia sukcesy były wyraźnie skromniejsze.











Serwis CyberDefence24.pl otrzymał tytuł #DigitalEUAmbassador (Ambasadora polityki cyfrowej UE). Jeśli są sprawy, które Was nurtują; pytania, na które nie znacie odpowiedzi; tematy, o których trzeba napisać – zapraszamy do kontaktu. Piszcie do nas na: [email protected].