- WIADOMOŚCI
Służby nie mogą ukrywać wszystkiego. Prezes UODO po stronie obywateli
Autor. CyberDefence24/Canva
Osoby obserwowane przez służby powinny móc się o tym dowiedzieć po zakończeniu działań operacyjnych. Tak uważa prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych Mirosław Wróblewski. Jego stanowisko ma istotne znaczenie dla sprawczości dochodzenia swoich praw przez obywateli.
Spór dotyczy dziennikarki Gazety Wyborczej, która chciała ustalić, czy w latach 2012–2016 Policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne gromadziły informacje na jej temat. Po zwróceniu się do obydwu instytucji z odpowiednimi wnioskami, żadna nie udzieliła jej oczekiwanych informacji.
Dziennikarka skierowała sprawę do sądu, argumentując, że odmowa narusza jej prawa. Sąd pierwszej instancji nie podzielił jednak tego stanowiska. Uznał, że istnieją przepisy pozwalające służbom zachować takie informacje w tajemnicy, natomiast brakuje jednoznacznej podstawy nakazującej ich ujawnienie.
UODO nie zgadza się z sądem
Sprawa trafiła do drugiej instancji. W postępowaniu głos zabrał prezes UODO Mirosław Wróblewski, przedstawiając swoją opinię prawną.
Zdaniem Mirosława Wróblewskiego zakończenie kontroli operacyjnej powinno otwierać obywatelowi możliwość uzyskania informacji o jej przeprowadzeniu i rodzaju zgromadzonych danych – jeżeli ich ujawnienie nie zagraża już celom działań służb.
Wróblewski wskazuje, że ograniczenia dotyczące przekazywania takich wiadomości mają przede wszystkim chronić prowadzone czynności. Nie powinny natomiast stanowić bezterminowego uzasadnienia dla odmowy.
Prezes UODO odwołuje się przy tym do Konstytucji, która gwarantuje jednostce dostęp do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych, co sądy powinny uwzględniać podczas interpretowania przepisów regulujących działalność służb.
Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.
art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Trybunał w Strasburgu też dostrzegł problem
Stanowisko UODO wpisuje się w szerszą dyskusję o zasadach inwigilacji w Polsce. W maju 2024 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że polski system tajnego nadzoru nie zapewnia wystarczających zabezpieczeń przed ingerencją w prywatność. Jednym z problemów był właśnie brak skutecznego mechanizmu pozwalającego obywatelom sprawdzić, czy działania służb były zgodne z prawem.
Jak opisywaliśmy na naszych łamach, organizacje społeczne zwracały uwagę na paradoks: osoba, która nie wie o zastosowaniu wobec niej podsłuchu, nie ma możliwości zakwestionowania jego legalności.
Przedstawiciele Fundacji Panoptykon postulowali wówczas również wzmocnienie niezależnej kontroli nad działalnością służb.


Serwis CyberDefence24.pl otrzymał tytuł #DigitalEUAmbassador (Ambasadora polityki cyfrowej UE). Jeśli są sprawy, które Was nurtują; pytania, na które nie znacie odpowiedzi; tematy, o których trzeba napisać – zapraszamy do kontaktu. Piszcie do nas na: [email protected].