Roje dronów w Wojsku Polskim i nie tylko. Tak Instytut Badawczy IDEAS wspiera armię

• Instytut pracuje nad algorytmami AI do analizy zdjęć satelitarnych, budowy cyfrowych bliźniaków rzeczywistości oraz wsparcia systemów autonomicznych.
• Jednym z planowanych kierunków rozwoju są roje dronów, czyli skoordynowane grupy bezzałogowców wykorzystujące AI do nawigacji, rozpoznania i podziału zadań.
• Głównym wyzwaniem pozostaje brak stabilnego, wieloletniego finansowania, utrudniający planowanie strategicznych projektów badawczych.

Sztuczna inteligencja staje się jednym z najważniejszych obszarów rozwoju nowoczesnych technologii wojskowych. Dotyczy to zarówno systemów analizy danych i rozpoznania, jak i autonomicznych platform, wsparcia dowodzenia czy przetwarzania informacji na potrzeby pola walki.

Coraz większe znaczenie mają rozwiązania pozwalające szybciej analizować ogromne ilości danych, wspierać procesy decyzyjne oraz zwiększać autonomię systemów wykorzystywanych przez siły zbrojne. 

W tym obszarze swoje projekty rozwija również Instytut Badawczy IDEAS, współpracujący z Ministerstwem Obrony Narodowej i DKWOC.

IDEAS współpracuje z wojskiem nad projektami AI

Prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS, w rozmowie z CyberDefence24 odniósł się do działań prowadzonych przez instytut we współpracy z MON-em i wojskiem. 

„Realizujemy projekty związane z analizą zdjęć satelitarnych czy innych obrazów. Chodzi między innymi o tworzenie cyfrowych bliźniaków rzeczywistości na podstawie zdjęć lub danych z innych czujników. Pracujemy również nad algorytmami sztucznej inteligencji dedykowanymi zarządzaniu pewną autonomicznością, czyli sterowaniem i wbudowywaniem bardziej strategicznego sposobu myślenia w systemy autonomiczne” - podkreślił prof. Sankowski.

Jak zaznaczył, instytut rozwija także rozwiązania związane z analizą danych tekstowych i dokumentów, które mogą wspierać przetwarzanie dużych zbiorów informacji.

Mamy też projekty poświęcone analizie dokumentacji tekstowej oraz danych w innych formatach.
Prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS

Plany rozwoju technologii rojów dronów

Jednym z kierunków, które IDEAS zamierza rozwijać w najbliższych latach, są technologie rojów dronów. Instytut rozpoczął już działania związane z budową zespołu dedykowanego temu obszarowi.

„Planujemy rozwijać obszar związany z rojami dronów. Ogłosiliśmy między innymi konkurs na lidera zespołu, ponieważ chcemy utworzyć nową jednostkę dedykowaną pracom nad tym kierunkiem. Uważamy, że jest to jeden z bardzo istotnych obszarów rozwoju technologii wojskowych. Zależy nam na pozyskaniu silnego lidera, który będzie w stanie zbudować kolejny zespół specjalizujący się w rozwiązaniach dla sektora obronnego” - powiedział prof. Sankowski.

Roje dronów to zorganizowane grupy bezzałogowych statków powietrznych działających jako jeden skoordynowany system. Takie rozwiązania mogą być wykorzystywane do rozpoznania, obserwacji, zakłócania łączności, przeciążania obrony przeciwnika czy wsparcia działań bojowych.

Kluczową rolę odgrywa tu sztuczna inteligencja. Algorytmy AI mogą odpowiadać za autonomiczną nawigację, analizę otoczenia, rozpoznawanie obiektów oraz podział zadań pomiędzy poszczególne jednostki roju. Dzięki temu system może działać szybciej i częściowo ograniczać konieczność bezpośredniego sterowania każdym dronem przez operatora.

Praktyczne wdrożenia AI w ramach współpracy z DKWOC

Prof. Sankowski pozytywnie ocenił dotychczasową współpracę z resortem obrony i wojskiem. Jak podkreślał, po stronie Sił Zbrojnych RP istnieje świadomość znaczenia technologii AI dla bezpieczeństwa państwa.

„Projekty, które dotychczas zrealizowaliśmy, zostały bardzo pozytywnie odebrane po stronie wojska. Jest zrozumienie, że te technologie są potrzebne. Jednocześnie działamy w sposób bardzo elastyczny, szybki i zwinny. Zatrudniamy osoby, które są nie tylko naukowcami, ale również prowadziły firmy software’owe i budowały tego typu rozwiązania. Jesteśmy rzeczywiście bardzo silni, jeśli chodzi o szybką i zwinną realizację projektów” - zaznaczył.

Jak dodał, instytut w relatywnie krótkim czasie był w stanie dostarczyć rozwiązania odpowiadające konkretnym potrzebom wojska i DKWOC.

Dotychczasowe działania pokazały, że w krótkim czasie jesteśmy w stanie dostarczać rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, które realizują konkretne cele i odpowiadają na konkretne wymagania po stronie Ministerstwa Obrony Narodowej czy DKWOC, z którym bardzo dobrze nam się współpracuje.
Prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS

Jednym z przykładów tej współpracy było stworzenie demonstratora świadomości sytuacyjnej i wsparcia decyzji dla DKWOC. Rozwiązanie zostało opracowane w formule Proof of Concept i wykorzystuje dane przestrzenne oraz algorytmy AI do modelowania pola walki.

System umożliwia pozyskiwanie i przetwarzanie precyzyjnych modeli obszarów strategicznych, w tym wschodnich granic Polski. Bazuje na standardach GIS, dzięki czemu może być wykorzystywany zarówno do analiz migracyjnych, monitorowania środowiska i zarządzania kryzysowego, jak i do zastosowań stricte wojskowych.

Drugim elementem tego rozwiązania są algorytmy sztucznej inteligencji wspierające strategiczne modelowanie pola walki, ocenę możliwych scenariuszy oraz wizualizację działań człowieka i AI.

Brak stabilnego finansowania pozostaje kluczowym wyzwaniem

Jednym z największych wyzwań dla Instytutu Badawczego IDEAS pozostaje obecnie model finansowania działalności. Instytut funkcjonuje głównie dzięki dotacjom celowym przeznaczanym na konkretne projekty.

Rocznie IDEAS otrzymuje łącznie około 40 mln zł z Ministerstwa Cyfryzacji oraz Ministerstwa Obrony Narodowej, jednak środki te wymagają regularnego odnawiania, co utrudnia planowanie badań w wieloletniej perspektywie.

„Brakuje nam większej elastyczności w planowaniu budżetu oraz działań długofalowych. Dostrzegamy pewne ryzyka i problemy, na przykład przy rozważaniu powołania wspólnej grupy badawczej z jednym z wiodących producentów broni w Polsce. W takiej sytuacji musimy podjąć decyzję o wieloletniej współpracy, myśląc w perspektywie pięciu, a nawet dziesięciu lat. Wymaga to od nas pewnej odwagi, zwłaszcza przy świadomości, że nasz budżet jest ustalany co roku i opiera się na dotacjach celowych” - podkreślił prof. Sankowski.

Dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS zwrócił jednak uwagę, że pojawiają się potencjalne mechanizmy, które mogłyby częściowo poprawić sytuację i zwiększyć możliwości finansowania długoterminowych projektów badawczych.

„Jeżeli instrument SAFE rzeczywiście zacznie być realizowany, może to doprowadzić do uwolnienia części środków krajowych. W takiej sytuacji pojawiłaby się szansa, aby przeznaczyć je na badania oraz długofalowe projekty związane z tworzeniem innowacji. Instytut prowadzi także działania mające na celu pozyskanie finansowania z innych źródeł” - wskazał. 

IDEAS zabiega o utworzenie ELLIS Institute w Polsce

Podczas spotkania z mediami przedstawiciele Instytutu Badawczego IDEAS wskazali, że instytut stara się o utworzenie w Polsce ELLIS Institute, czyli pełnoprawnej jednostki działającej w ramach europejskiej sieci doskonałości w obszarze sztucznej inteligencji.

ELLIS, czyli European Laboratory for Learning and Intelligent Systems, skupia czołowe ośrodki badawcze zajmujące się AI, uczeniem maszynowym i systemami inteligentnymi. Celem sieci jest wzmacnianie pozycji Europy w globalnym wyścigu technologicznym oraz integrowanie najlepszych zespołów naukowych pracujących nad rozwojem sztucznej inteligencji.

Jednym z kluczowych warunków uzyskania statusu ELLIS Institute jest zapewnienie stabilnego finansowania. Zgodnie z założeniami, jednostka ubiegająca się o to powinna dysponować stałym budżetem na poziomie około 10 mln euro rocznie.