Miała być nauka przez zabawę. Co oferuje „Privacy for Kids”?

Unia Europejska od lat rozwija programy edukacyjne, strategie i sieci wsparcia, które mają pomagać najmłodszym bezpiecznie poruszać się w cyfrowym świecie: „Better Internet for Kids” (BIK+) czy Safer Internet Centres. 4 listopada dołączyła do nich kolejna.

Europejska Rada Ochrony Danych (EDPB) uruchomiła „Privacy for Kids” – platformę gromadzącą materiały przygotowane przez organy ochrony danych z różnych państw Europy. Można je filtrować według języka, tematyki, formatu i wieku odbiorców.

Spośród 69 materiałów udostępnionych na platformie w dniu jej uruchomienia, zaledwie pięć ma polską wersję językową – ich tytuły i opisy pozostają jednak po angielsku, nawet po zmianie ustawień strony.

Praktyczna pomoc FantomApp

Najbardziej rozbudowanym polskojęzycznym zasobem jest „FantomApp: protect your privacy online”. Jest to aplikacja, która wyjaśnia, jak chronić prywatność w internecie – a gdy coś pójdzie nie tak, również podpowiada, co zrobić.

Przykładowo, jeśli użytkownik chce zgłosić nieodpowiednią treść, ale nie wie, jak to zrobić, aplikacja przeprowadza go przez krótki kwestionariusz. Pyta m.in., czy materiał ma charakter intymny. Jeśli tak, wyświetla możliwe sposoby działania: od linków do formularzy zgłoszeniowych poszczególnych platform, przez dane kontaktowe policji, po numer telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży (przypomnijmy: 116 111).

Co ważne, instrukcjom towarzyszy wspierający komunikat:

To, co Cię spotyka, może być bardzo trudne do przeżycia, ale w życiu nigdy nie jesteś sam! Zawsze są możliwości poprawy sytuacji i ludzie, którzy pomogą Ci przez to przejść. Możesz o tym porozmawiać z rodzicami, przyjacielem, członkiem rodziny, nauczycielem lub dorosłym, któremu ufasz.
FantomApp

Podobnie działa sekcja dotycząca przejęcia konta. Aplikacja najpierw pyta, czy użytkownik nadal ma do niego dostęp, a potem przedstawia odpowiednie instrukcje.

Osobne zakładki poświęcono cyberprzemocy, podszywaniu się pod inne osoby, oszustwom finansowym czy szantażowi seksualnemu. W tym ostatnim przypadku FantomApp przypomina m.in. o konieczności zachowania dowodów i przestrzega przed spełnianiem żądań szantażysty.

Do dyspozycji użytkowników oddano też trzy praktyczne narzędzia: do testowania siły haseł, anonimizowania zdjęć i sprawdzania widoczności własnych danych w internecie.

Na uwagę zasługuje również zakładka „Bądź bezpieczny”, która krok po kroku wyjaśnia, jak m.in. zabezpieczyć konta, ograniczyć dostęp do lokalizacji czy kontrolować, kto może się z nami kontaktować. Łącznie udostępniono około 50 instrukcji dotyczących Instagrama, TikToka, Snapchata, X i WhatsAppa. Po wykonaniu opisanych czynności użytkownik może je oznaczyć jako ukończone.

Krzyżówki, prezentacje i poradniki.

Pozostałe cztery materiały mają znacznie bardziej tradycyjny charakter – są to głównie zasoby przygotowane przez Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO), skierowane do rodziców, nauczycieli i instytucji pracujących z dziećmi.

Pierwszy z nich, „Interactive educational materials to learn about online safety”, to jedyny polskojęzyczny materiał interaktywny przypisany do kategorii wiekowej 3–10 lat. Pod angielską nazwą kryją się materiały UODO z 2024 r., zawierające m.in. krzyżówkę, fiszki i test wiedzy.

Kolejny materiał, „Children on internet: to publish or not to publish?”, dotyczy publikowania wizerunku dzieci. Użytkownik znajdzie tu prezentacje przygotowane przez UODO i Fundację Orange, poświęcone udostępnianiu zdjęć najmłodszych przez szkoły, organizacje pozarządowe i kluby sportowe.

Dwa ostatnie to „Children & new technologies – what should parents know?”, który odsyła do publikacji UODO „Bezpieczeństwo dzieci w obliczu nowych technologii” z maja 2024 r., oraz „Your data – your concern programme for teachers”, prowadzący do ogólnopolskiego programu edukacyjnego „Twoje dane – Twoja sprawa”.

Wszystkie te materiały mają solidne podstawy merytoryczne. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że platforma nie dostosowała sposób ich prezentacji do potrzeb odbiorców.

Platforma dla dzieci czy biblioteka dla nauczycieli?

Tutaj pojawia się też rozdźwięk między zapowiedziami a rzeczywistością.

Platforma oferuje angażujące i przyjazne dzieciom zasoby, takie jak gry, filmy i quizy, pomagające zrozumieć zasady prywatności w Internecie.
EDPB

Promocyjny bóbr Eddy, kolorowa oprawa i zapowiedzi interaktywnych aktywności sugerują, że „Privacy for Kids” będzie przestrzenią, w której dzieci samodzielnie, poprzez zabawę, poznają zasady ochrony prywatności.

Tymczasem polskojęzyczna oferta przypomina raczej mało intuicyjną bibliotekę materiałów dydaktycznych. Poza FantomApp większość treści została przygotowana z myślą o dorosłych, którzy mogą je wykorzystać na lekcjach informatyki, podczas warsztatów lub szkoleń.

Nie ma w tym oczywiście nic złego – edukowanie dorosłych jest równie ważne jak uczenie dzieci. Pytanie jednak, czy to właśnie na unijnej platformie rodzice i nauczyciele będą szukać takich materiałów, zwłaszcza, że większość z nich można znaleźć bezpośrednio na stronach polskich instytucji za pomocą wyszukiwarki internetowej. 

Nie sposób też pominąć kwestii dostępności językowej. Trudno oczekiwać, że platforma będzie chętnie wykorzystywana przez polskich pedagogów, jeśli już na etapie przeglądania materiałów wymaga od nich znajomości angielskiego.

Może wydawać się to drobiazgiem, jednak dla osoby, która nie posługuje się swobodnie angielskim, stanowi niepotrzebną barierę. Tym bardziej że niektóre odnośniki prowadzą do kolejnych podstron lub plików, a dotarcie do właściwej treści wymaga kilku kliknięć.

Dobry pomysł, niewykorzystany potencjał

„Privacy for Kids” to inicjatywa, której założenia trudno kwestionować. W czasach, gdy dzieci coraz wcześniej zaczynają korzystać z usług cyfrowych, dostęp do rzetelnej wiedzy o ochronie prywatności jest szczególnie ważny.

Zgromadzenie europejskich materiałów edukacyjnych na jednej platformie to krok w dobrym kierunku. Zwłaszcza że stoją za nimi instytucje dysponujące specjalistyczną wiedzą. Sama rzetelność treści jednak nie wystarczy. Polska odsłona inicjatywy pokazuje, że nadal brakuje materiałów, które byłyby nie tylko profesjonalne, ale też atrakcyjne, intuicyjne i rzeczywiście dostosowane do wieku zakładanych odbiorców. 

Ostatecznie „Privacy for Kids” sprawia wrażenie projektu o dużym potencjale, którego nie udało się jeszcze w pełni wykorzystać. Zamiast angażującej przestrzeni edukacyjnej otrzymaliśmy przede wszystkim katalog istniejących zasobów. Przydatny, ale niekoniecznie odpowiadający oczekiwaniom, jakie buduje sama inicjatywa.