GovNet ma przejąć ruch państwowego systemu bezpiecznej łączności

Sieć resortu spraw wewnętrznych

GovNet to wydzielona sieć teletransmisyjna MSWiA, działająca w technologii IP/MPLS i niezależna od Internetu. Łączy ministerstwa, urzędy i jednostki podległe resortowi. Przez nią działają m.in. System Rejestrów Państwowych (z rejestrami PESEL i dowodów osobistych) oraz Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców, a także wideokonferencje i telefonia VoIP. 

Jak wynika ze specyfikacji zamówienia na router dostępowy dla tej sieci, opublikowanej na stronach gov.pl, GovNet opiera się zapewne na routerach Juniper ACX 2200.

MPLS w kilku zdaniach

Skrót MPLS pochodzi od angielskiego Multiprotocol Label Switching, czyli wieloprotokołowego przełączania etykiet. To technologia stosowana w sieciach szkieletowych operatorów i dużych instytucji. Określenie „wieloprotokołowa” bierze się stąd, że sieć MPLS może przenosić różne rodzaje ruchu, m.in. IPv4, IPv6 oraz np. Ethernet.

W „zwykłej” sieci IP każdy router na trasie odczytuje adres docelowy pakietu i sam decyduje, dokąd go wysłać. W MPLS robi to tylko router na wejściu do sieci. Dokleja do pakietu krótką etykietę, która przypisuje go do wyznaczonej wcześniej ścieżki (LSP, Label Switched Path). Kolejne routery kierują się już wyłącznie tą etykietą: przekazują pakiet dalej i podmieniają ją na następną. Router na wyjściu z sieci etykietę zdejmuje.

Dzięki temu na jednej fizycznej infrastrukturze można utrzymywać wiele odseparowanych sieci wirtualnych (VPN), np. osobną dla stacji sanepidu i osobną dla innego urzędu. Operator może też sam wyznaczać trasy i dawać pierwszeństwo usługom krytycznym, takim jak połączenia głosowe. 

Mechanizm RSVP Fast Reroute, którego obsługę przewiduje specyfikacja routerów dla GovNet, po awarii łącza lub węzła w ułamku sekundy przełącza ruch na trasę zapasową. 

MPLS nie szyfruje jednak danych, dlatego ustawa zobowiązuje operatora SBŁP do zapewnienia możliwości szyfrowania, także przy użyciu urządzeń certyfikowanych przez ABW lub SKW.

Projekt za 60 mln zł

W opisie założeń projektu rozbudowy sieci, zaplanowanego na lata 2021-2023, MSWiA podawało, że w całym kraju działało wówczas 116 węzłów GovNet. Projekt, realizowany wspólnie z Głównym Inspektoratem Sanitarnym i wyceniony na 60 mln zł z Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa (REACT-EU), zakładał budowę węzłów szkieletowych w 17 lokalizacjach i węzłów dostępowych w kolejnych 345 (nowych) lokalizacjach na poziomie powiatów. Przewidywał też wydzielenie sieci VPN dla stacji sanitarno-epidemiologicznych i wdrożenie systemu zarządzania i monitoringu. 

W 2023 r. resort rozstrzygnął przetargi m.in. na system paszportyzacji, czyli ewidencji infrastruktury sieci, oraz na moduł bezpieczeństwa na styku z Internetem. Tak rozbudowana sieć ma w przyszłości połączyć administrację rządową i samorządową.

Siecią zajmuje się Departament Teleinformatyki MSWiA. Z ogłoszenia rekrutacyjnego resortu z 2022 r. wynika, że projekty rozległych sieci, w tym GovNet, przygotowuje Wydział Sieci Teleinformatycznych tego departamentu.

Co zmienia nowelizacja?

SBŁP powstał na mocy ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Jego organizatorem i operatorem jest MSWiA. 

Ustawa dzieli system na sześć podsystemów: 

• jawnej i niejawnej łączności stacjonarnej (SBŁP-J i SBŁP-N), 
• wielopunktowej wideokonferencji (SBŁP-V), 
• bezpiecznej radiowej łączności mobilnej (SBŁP-M), 
• radiowej łączności trankingowej (SBŁP-T),
• łączności satelitarnej (SBŁP-S). 

Zasady udziału służb w budowie i utrzymaniu systemu określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 22 grudnia 2025 r.

Według uzasadnienia projektu, na które powołujemy się w naszym artykule, obecne przepisy pozwalają operatorowi korzystać jedynie z zasobów technicznych udostępnionych przez tzw. podmioty zobowiązane, czyli wskazane w ustawie służby i instytucje. 

Projekt nowelizacji, który w drugiej połowie sierpnia pojawił się na stronach Rządowego Centrum Legislacji, dopisuje do nich własne zasoby ministra, w tym GovNet MPLS. Korzystanie z infrastruktury służb pozostaje bez zmian.

„Docelowo więc usługi świadczone w ramach SBŁP w oparciu o inne sieci będą migrowane do sieci GovNet MPLS” – czytamy w uzasadnieniu. 

Autorzy podkreślają, że zmiany są li tylko organizacyjne i nie nakładają nowych obowiązków na podmioty prywatne. Projekt jest obecnie w uzgodnieniach międzyresortowych. Po przyjęciu ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu.

O stanie łączności służb mówiono ostatnio publicznie we wrześniu b.r. na posiedzeniu sejmowej komisji cyfryzacji. 

Wiceminister spraw wewnętrznych Tomasz Szymański przyznał, że do niedawna każda służba rozbudowywała swój system „na własną modłę”, a systemy te praktycznie nie współpracowały ze sobą. 

Dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa w Ministerstwie Cyfryzacji Łukasz Wojewoda poinformował, że terminale rządowego systemu SKR-Z, który zapewnia w SBŁP łączność mobilną, przetestowano także w konfiguracji z wykorzystaniem GovNet, na wypadek braku dostępu do sieci komórkowej.

Kto dostarcza infrastrukturę?

Infrastruktura SBŁP opiera się na kilku źródłach. 

Pierwszym są podmioty zobowiązane z art. 76 ust. 3 ustawy: ABW, Agencja Wywiadu, SKW, SWW, Straż Graniczna, PSP, Służba Ochrony Państwa, Policja, minister cyfryzacji, wskazane przez MON jednostki wojskowe, a także uczelnie publiczne, instytuty badawcze i instytuty Sieci Badawczej Łukasiewicz.

Na żądanie operatora udostępniają mu zasoby techniczne, a organizatorom poszczególnych podsystemów bezpłatnie oddają pomieszczenia pod urządzenia (§ 3 rozporządzenia z grudnia 2025 r.). 

Drugim źródłem, po nowelizacji, będą zasoby własne MSWiA z GovNet na czele. 

Trzecim są nieruchomości Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 80 ustawy zarządcy i użytkownicy wieczyści nieruchomości Skarbu Państwa i samorządów muszą zapewnić operatorowi dostęp do nich dla infrastruktury telekomunikacyjnej, o ile nie uniemożliwia to racjonalnego korzystania z nieruchomości.

Za poszczególne podsystemy odpowiadają z kolei ich organizatorzy. Organizatorem łączności trankingowej SBŁP-T, budowanej w standardzie TETRA, jest komendant główny Policji. Mobilny SKR-Z przygotowało Ministerstwo Cyfryzacji. Działa on w sieci komórkowej jednego z operatorów, którego nazwy ministerstwo nie ujawniło.

Spośród spółek Skarbu Państwa najmocniej z systemem związany jest Exatel, który państwo odkupiło od PGE w 2017 r. 

Spółka od lat obsługuje Ogólnopolską Sieć Teleinformatyczną OST 112, zbudowaną przez MSWiA na potrzeby numeru alarmowego. W 2017 r. resort przedłużył z Exatelem trzyletnią umowę na operowanie tą siecią, wartą blisko 200 mln zł. Rzecznik spółki mówił wówczas w BiznesAlert.pl, że podstawą OST jest należąca do Exatela sieć szkieletowa i że korzystają z niej także SRP i CEPiK. 

Umowę zawarto poza prawem zamówień publicznych, z powołaniem się na podstawowe interesy bezpieczeństwa państwa, a więc jej szczegóły nie są do dzisiaj jawne. Nie udało nam się także ustalić, czy i na jakich warunkach współpraca jest kontynuowana obecnie.

8 lipca 2026 r. MSWiA wydało decyzję włączającą Exatel do systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Według ITwiz, spółka ma odpowiadać za m.in.:

• ciągłość działania administracji w sytuacjach kryzysowych, 
• wypełniać zadania w ramach SBŁP, 
• zapewniać łączność z centrami powiadamiania ratunkowego, 
• priorytetową obsługę ruchu alarmowego,
• rozwój naziemnej infrastruktury dla europejskiej konstelacji satelitarnej IRIS². 

„Ministerstwo potwierdziło, że Exatel w zakresie bezpieczeństwa posiada siły i środki pozwalające na reakcję zarówno w czasie pokoju, jak i podczas zagrożenia” – komentował p.o. prezesa spółki Jacek Terpiłowski. 

Exatel ma ponad 23 tys. km sieci światłowodowej, ponad 4,8 tys. węzłów telekomunikacyjnych, teleport satelitarny i centrum danych przystosowane do pracy w sytuacjach kryzysowych.

Czy Exatel dostarcza łącza także dla GovNet, z publicznych dokumentów to nie wynika. Opis założeń projektu rozbudowy GovNet nie wymienia żadnego operatora i nie wspomina o OST 112. Obie sieci łączy to, że działają w nich SRP i CEPiK, a według ogłoszenia rekrutacyjnego z 2022 r. zajmuje się nimi ten sam wydział MSWiA. OST 112 zbudowała firma ATM w oparciu o łącza Orange Polska i Exatela.

Udziału PKP Polskich Linii Kolejowych ani spółki PKP Telkol (utrzymującej kolejowe urządzenia telekomunikacyjne), w GovNet lub SBŁP nie potwierdza żaden publicznie dostępny dokument. 

Na wrześniowym posiedzeniu komisji dyrektor Departamentu Teleinformatyki MSWiA Dariusz Nowak-Nova, odnosząc się do sieci budowanych przez energetykę i kolej, stwierdził, że kolejowe pasma 420 MHz „też służą do czegoś innego”. 

Ustawa zostawia tutaj jednak pewne furtki. Art. 79 pozwala zlecać zadania związane z SBŁP tym przedsiębiorcom telekomunikacyjnym, którzy mają świadectwo bezpieczeństwa przemysłowego pierwszego stopnia i dają rękojmię należytego wykonania zadań. Spółkę Skarbu Państwa można także (tak jak Exatel), włączyć do systemu ochrony ludności.

Na tym samym posiedzeniu Nowak-Nova, powołując się na doświadczenia wojny w Ukrainie, stwierdził, że państwo nie może tracić kontroli nad łącznością. Budowana dla służb łączność kryzysowa „będzie w 100% oparta na infrastrukturze kontrolowanej przez państwo” – zapowiedział. 

Mówił wówczas głównie o radiowej łączności służb, ale ta sama zasada może tłumaczyć, dlaczego SBŁP będzie się opierać na własnej sieci MSWiA i państwowym operatorze.

Na czas pokoju, kryzysu i wojny

Ustawa nie przewiduje osobnego systemu na czas wojny. SBŁP ma działać stale, a przepisy wprost obejmują zarówno pokój, jak i sytuacje kryzysowe oraz wojnę. 

Zgodnie z art. 74 system ma zapewniać ciągłość i bezpieczeństwo funkcjonowania administracji państwowej oraz ochronę ludności i obronę cywilną. Art. 76 ust. 5 mówi o ciągłości funkcjonowania administracji oraz ochronie ludności „w czasie pokoju i obrony cywilnej w czasie wojny”.

Z chwilą wprowadzenia stanu wojennego ochrona ludności z mocy art. 2 ust. 3 staje się obroną cywilną, a podmioty ochrony ludności, w tym Exatel, stają się podmiotami obrony cywilnej. 

W czasie stanu nadzwyczajnego przedsiębiorcy będący takimi podmiotami muszą w pierwszej kolejności obsługiwać infrastrukturę niezbędną do ochrony ludności, do której ustawa zalicza też łączność (art. 5 ust. 3 i art. 8). 

Sam SBŁP zdefiniowano jako wielowarstwowy system „zastępowalnych elementów”, a art. 4 ust. 2 wymaga, by infrastruktura była odporna także na zagrożenia czasu wojny.

GovNet nie jest więc rezerwą uruchamianą dopiero na wypadek wojny. Działa na co dzień i obsługuje rejestry państwowe. 

W kryzysie liczy się to, że jest odseparowany od Internetu, kontrolowany przez państwo i (docelowo) ma sięgać do poziomu powiatów. Jako sieć naziemna jest jednak podatny na kinetyczne zniszczenie węzłów i kabli. Dlatego SBŁP ma też warstwy radiową (TETRA), mobilną i satelitarną, a MSWiA zapowiada korzystanie wkrótce z europejskiego systemu satelitarnego IRIS².

Czego nie wiemy?

Publiczne dokumenty nie odpowiadają na kilka pytań. Obecnie nie znamy harmonogramu przenoszenia usług SBŁP do GovNet ani listy sieci, z których mają zostać przeniesione (o ile takie dane istnieją). 

Nie wiemy także, kto dostarcza łącza fizyczne dla węzłów GovNet i jak sieć ta ma się dziś do OST 112. 

Otwarte pozostaje też pytanie, czy MSWiA sięgnie po infrastrukturę innych spółek Skarbu Państwa, np. kolejowych lub energetycznych. 

Więcej zapewne dowiemy się z ostatecznej wersji nowelizacji, po uzgodnieniach międzyresortowych.