Zakaz mediów społecznościowych dla nieletnich. Skuteczność zależy od wdrożenia

• Obecne ograniczenia wiekowe na platformach pozostają w dużej mierze fikcją, bo dzieci i tak powszechnie korzystają z mediów społecznościowych.
• Weryfikacja wieku powinna potwierdzać jedynie spełnienie kryterium wiekowego, bez przekazywania platformom pełnych danych użytkownika.
• Regulacje powinny objąć nie tylko media społecznościowe, lecz także komunikatory oraz mechanizmy projektowe zwiększające zaangażowanie użytkowników.

Jednym z głośniejszych tematów debaty publicznej w Polsce jest obecnie wprowadzenie ograniczeń w dostępie nieletnich do mediów społecznościowych.

Podobne regulacje obowiązują już w innych państwach, a jednym z pierwszych krajów, które je przyjęły, była Australia.

Polski rząd pracuje nad konkretnymi rozwiązaniami. W debacie publicznej pojawiają się zarówno argumenty za ich wprowadzeniem, jak i głosy krytyczne.

Eksperci z Grupy Roboczej ds. Sztucznej Inteligencji (GRAI) przeanalizowali argumenty oraz przedstawili własne rekomendacje w najnowszym raporcie pt. „_Regulacja dostępu niepełnoletnich do mediów społecznościowych. Analiza debaty i rekomendacje warunków wdrożenia”._ 

Raport, którego autorami są Michał Bagrowski (akademia WSB), Leszek Chodorowski (Polska Szkoła AI), Filip Dębowski (przedsiębiorca i wykładowca) i Przemysław Kitowski (Uniwersytet Merito Gdańsk), powstał w odpowiedzi na nieustrukturyzowaną dotąd debatę o potencjalnym ustawowym ograniczeniu dostępu polskich nieletnich do mediów społecznościowych.

Zależy nam raczej na uczciwym pokazaniu racji obu stron oraz wskazaniu kwestii, które powinny wybrzmieć przed podjęciem decyzji.
Raport GRAI

Poniżej przedstawiamy najważniejsze wnioski z raportu.

Zaczęło się od Australii

Raport zaczyna się przedstawieniem australijskiej ustawy Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act 2024, która oficjalnie weszła w życie 10 grudnia 2025 r., wprowadzając ograniczenie dostępu do mediów społecznościowych dla osób poniżej 16. roku życia.

Raport podkreśla, że obejmuje „największe serwisy społecznościowe nastawione na publiczne udostępnianie treści i interakcje użytkowników”, pomijając wszelkiego rodzaju komunikatory. W jej wyniku usunięto około 4,7 miliona kont należących do użytkowników poniżej określonego progu wiekowego.

Co istotne, zgodnie z australijskimi przepisami to platformy są odpowiedzialne za egzekwowanie zakazu - muszą podejmować „rozsądne działania” w celu zapewnienia skutecznej kontroli wieku użytkowników, w przeciwnym razie grożą im kary finansowe sięgające nawet 49,5 mln dolarów australijskich.

W tym celu stosują mechanizmy „od analizy zachowań użytkownika po systemy estymacji wieku”. Wynika to z faktu, że firmy nie mogą się opierać wyłącznie na skanach dokumentów tożsamości - użytkownik powinien mieć możliwość wyboru metody potwierdzenia wieku.

Jednocześnie pojawiają się sygnały, że część młodych użytkowników przenosi komunikację na komunikatory lub korzysta z kont należących do dorosłych.
Raport GRAI

Argumenty za wprowadzeniem regulacji

Eksperci z sekcji GRAI wskazują, że zwolennicy ograniczeń odwołują się do kilku kluczowych argumentów:

• Kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży - rosnące problemy psychiczne oraz spadek kompetencji poznawczych młodych ludzi wskazywane są jako przesłanka do natychmiastowych działań prewencyjnych.
• Fikcja istniejących ograniczeń wiekowych - mimo formalnych zakazów aż 58% dzieci w wieku 7–12 lat korzysta z mediów społecznościowych, co pokazuje nieskuteczność obecnych regulaminów platform.
• Odpowiedzialność platform, nie rodziców - dostawcy usług cyfrowych powinni ponosić odpowiedzialność za projektowanie bezpiecznego środowiska dla użytkowników.
• Konformizm rodzicielski i presja społeczna - rodzice często pozwalają dzieciom korzystać z platform z obawy przed ich wykluczeniem społecznym.
• Szerokie poparcie społeczne - badania pokazują bardzo wysokie, ponadpartyjne poparcie dla wprowadzenia regulacji.

Głosy sceptyczne

Raport zwraca jednak uwagę na wątpliwości pojawiające się w debacie publicznej, analizując głosy sceptyczne wobec proponowanych rozwiązań:

• Brak naukowego konsensusu - nie ma jednoznacznych dowodów na prostą zależność między korzystaniem z mediów społecznościowych a pogorszeniem zdrowia psychicznego młodzieży.
• Weryfikacja wieku a prywatność - mechanizmy potwierdzania wieku mogą prowadzić do gromadzenia wrażliwych danych i zwiększać kontrolę platform nad użytkownikami.
• Pominięcie komunikatorów - znacząca część przemocy online wobec dzieci odbywa się w komunikatorach, które projekt ustawy KO w obecnym kształcie pomija. 
• Ochronna rola mediów społecznościowych - dla części młodych użytkowników platformy stanowią ważne źródło wsparcia i kontaktu społecznego.
• Ryzyko przerzucenia odpowiedzialności - istnieje obawa, że ciężar wdrożenia regulacji spadnie na szkoły, nauczycieli i rodziców, którzy nie mają odpowiednich narzędzi.

Rekomendacje zespołu

Eksperci z sekcji GRAI podkreślają, że skuteczność regulacji zależy nie od samego progu wiekowego, lecz od jakości całego systemu wdrożeniowego.

Najważniejsze rekomendacje obejmują:

• odpowiedzialność po stronie platform;
• weryfikację wieku chroniącą prywatność;
• ograniczenie funkcji uzależniających;
• edukację cyfrową;
• uwzględnienie roli komunikatorów;
• wsparcie zdrowia psychicznego;
• systemową ewaluację regulacji.

Odpowiedzialność po stronie platform i weryfikacja wieku chroniąca prywatność

Raport wskazuje, że kluczowe jest przypisanie odpowiedzialności platformom cyfrowym. To one projektują środowisko użytkownika i posiadają narzędzia do ograniczania ryzyk, np. poprzez zmianę algorytmów czy funkcji zwiększających zaangażowanie.

Przeniesienie odpowiedzialności na rodziców lub szkoły może okazać się nieskuteczne.

Rekomendowane rozwiązania powinny minimalizować zakres przetwarzanych danych. Platformy powinny otrzymywać jedynie informację, czy użytkownik spełnia kryterium wieku, bez dostępu do pełnych danych identyfikacyjnych.

Jako potencjalne rozwiązanie wskazywane jest wykorzystanie atrybutów wieku w aplikacji mObywatel. 

Jednocześnie eksperci postulują zakaz masowego gromadzenia danych biometrycznych przez platformy.

Ograniczenie funkcji uzależniających

Raport rekomenduje także, aby regulacja obejmowała zakazem lub ograniczeniem mechanizmy projektowe zwiększające zaangażowanie użytkownika, takie jak:

• nieskończone przewijanie treści,
• automatyczne odtwarzanie materiałów,
• powiadomienia push,
• pętle nagrody i mechanizmy „pull-to-refresh",
• algorytmiczne rekomendacje treści,
• manipulacyjne wzorce projektowe (tzw. dark patterns).

Rozważane jest wprowadzenie obowiązkowego „trybu młodzieżowego”, ograniczającego te funkcje dla osób poniżej 18. roku życia.

Szkoła i edukacja cyfrowa oraz wsparcie psychiczne

W raporcie podkreślono także, że regulacja powinna być wsparta obowiązkową edukacją cyfrową w szkołach. Program nauczania powinien obejmować m.in. bezpieczeństwo w sieci, ochronę prywatności, higienę cyfrową oraz wpływ technologii na zdrowie psychiczne.

Eksperci zwrócili również uwagę, że problem nadmiernego korzystania z mediów społecznościowych dotyczy szczególnie godzin wieczornych i wpływu na sen. 

Ponadto wskazano, że regulacja powinna być powiązana z działaniami systemowymi:

• zwiększeniem dostępności psychologów w szkołach,
• rozwojem programów profilaktycznych,
• tworzeniem systemów wczesnego reagowania,
• wsparciem dla rodziców i nauczycieli.

Komunikatory i presja dostępności

Raport podkreśla, że problem nie ogranicza się do mediów społecznościowych i zwraca uwagę na komunikatory. 

Odgrywają one kluczową rolę w życiu młodych ludzi, ale jednocześnie zwiększają presję stałej dostępności i trudność w „odłączeniu się”.

Dlatego regulacje powinny obejmować szerzej całe środowisko komunikacji cyfrowej.

Ewaluacja i badania

Na koniec raport podkreśla konieczność systematycznej oceny skutków regulacji.

Rekomendowane działania obejmują:

• przegląd regulacji po 18 miesiącach,
• publikację raportów ewaluacyjnych,
• finansowanie długoterminowych badań nad wpływem mediów społecznościowych na dzieci i młodzież.

Eksperci z sekcji GRAI podsumowują, że regulacja może być skutecznym narzędziem ochrony, ale tylko wtedy, gdy zostanie zaprojektowana jako kompleksowy system zmian, a nie jedynie symboliczny zakaz.