UODO chce jasnych zasad monitoringu w izbach wytrzeźwień

Monitoring dla jednych jest narzędziem zwiększającym bezpieczeństwo, które „w razie w” pozwala odtworzyć przebieg niebezpiecznego zdarzenia. Dla innych oznacza ingerencję w prywatność.

Jego stosowanie nie jest więc pozostawione pełnej swobodzie – w zależności od miejsca i celu zasady jego użycia określają m.in. Kodeks pracy, Prawo oświatowe, ustawa o bezpieczeństwie imprez masowych czy ustawa o Policji.

Przepisy te zazwyczaj wskazują, kiedy można prowadzić obserwację, jakie informacje mogą być utrwalane i w jakich granicach wolno ingerować w prywatność osób objętych monitoringiem. Zazwyczaj…

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dostrzegł lukę w przepisach dotyczących izb wytrzeźwień. W oficjalnym piśmie do minister zdrowia, Jolanty Sobierańskiej-Grendy, Mirosław Wróblewski zwrócił uwagę przede wszystkim na brak jasnych zasad dotyczących rejestrowania dźwięku i przechowywania nagrań.

Chodzi o przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, które nakazują stosowanie monitoringu w izbach wytrzeźwień. Zdaniem organu odpowiedzialnego za ochronę danych, obecne regulacje nie odpowiadają wystarczająco jasno na podstawowe pytania: co dokładnie wolno rejestrować, w jakim celu, przez jak długi czas i kto może mieć dostęp do zgromadzonych materiałów.

Kamera tak, ale co z mikrofonem?

Największy problem dotyczy pomieszczeń, w których izolowane są osoby objęte środkiem przymusu bezpośredniego (art. 42.). Ustawa, w takich miejscach, przewiduje instalację monitoringu pozwalającą na stały nadzór i kontrolowanie czynności związanych z zastosowanym przymusem (art. 42. ust.12). Nie wskazuje jednak, czy urządzenia mają jedynie umożliwiać obserwację, czy też zapisywać materiał, ani czy rejestracji może podlegać też dźwięk.

Według UODO, brak szczegółowych zapisów nie oznacza, że izby wytrzeźwień mogą swobodnie korzystać z mikrofonów. Organ stoi na stanowisku, że obowiązujące przepisy nie dają wystarczającej podstawy prawnej do nagrywania dźwięku. 

Jeżeli ustawodawca chciałby dopuścić taką możliwość, powinien zrobić to jednoznacznie w ustawie, wykazując, że jest to konieczne i proporcjonalne do celu, który ma zostać osiągnięty. 

Bez takiego przepisu monitoring powinien, zdaniem UODO, ograniczać się do obrazu.

Nagranie to coś więcej niż wizerunek

Prezes UODO zwraca uwagę, że materiał z monitoringu zawiera znacznie więcej informacji niż sam wizerunek osoby. Może ujawniać chociażby informacje o stanie zdrowia czy niepełnosprawności – dane należące do szczególnie chronionych kategorii.

Nagrywanie audio, zwiększa też ryzyko wykorzystania zebranych informacji w innym celu niż ten, dla którego uruchomiono monitoring.

Urząd wskazuje przy tym, że w innych obszarach prawa ustawodawca znacznie dokładniej rozróżnia rejestrację obrazu i dźwięku.

Przykładowo, uprawnienia do nagrywania dźwięku zostały wyraźnie przewidziane w już wspomnianych przepisach dotyczących m.in. Policji, ABW, CBA czy bezpieczeństwa imprez masowych. Z kolei regulacje odnoszące się do monitoringu w szkołach czy zakładach pracy mówią jedynie o rejestrowaniu obrazu. 

Według Prezesa UODO jest to przykład, że utrwalanie dźwięku powinno wynikać wprost z ustawy, a nie być wyprowadzane z ogólnego pojęcia monitoringu.

A co z kontrolą izolowanych osób?

Wątpliwości dotyczą nie tylko kamer i mikrofonów. Przepisy mówią, że monitoring ma pozwalać na kontrolowanie czynności związanych ze stosowaniem przymusu bezpośredniego (art. 42. ust.12), ale nie wyjaśniają szczegółowo, jak taka kontrola powinna wyglądać.

Ustawa nakłada jednocześnie obowiązek sprawdzania stanu zdrowia osoby unieruchomionej lub izolowanej co najmniej raz na 15 minut (art. 42. ust.10) – także podczas snu. UODO uważa, że ustawodawca powinien jasno określić, w jaki sposób ten obowiązek ma się do monitoringu i czy obserwacja przez kamerę może mieć jakiekolwiek znaczenie dla prowadzonej kontroli.

Przepisy o monitoringu wymagają doprecyzowania

Zdaniem Prezesa UODO konieczna jest nowelizacja zarówno ustawy, jak i związanych z nią przepisów wykonawczych.

Nowe regulacje powinny przede wszystkim rozstrzygnąć, czy monitoring służy jedynie obserwacji w czasie rzeczywistym, czy też zapisywaniu obrazu. Ustawodawca powinien też jednoznacznie ustalić kwestię dźwięku i wskazać, jakie dokładnie cele uzasadniają stosowanie kamer i w których pomieszczeniach mogą się one znajdować.

UODO oczekuje również określenia zasad chroniących godność osób przebywających w izbach wytrzeźwień. Przepisy powinny wyznaczać maksymalny czas przechowywania nagrań, wskazywać reguły ich zabezpieczania, udostępniania i usuwania, a także opisywać sposób dokumentowania kontroli wykonywanej podczas stosowania środków przymusu.

Proponowane rozwiązania mają pogodzić dwa interesy. Z jednej strony zapewnić, że monitoring w izbach wytrzeźwień posłuży bezpieczeństwu przebywających tam ludzi, jednocześnie umożliwiając nad nimi nadzór. Z drugiej – ograniczyć zbieranie większej ilości informacji, niż jest to rzeczywiście koniecznie. 

Prezes UODO podkreśla, że przy tworzeniu nowych regulacji konieczne jest zachowanie równowagi między bezpieczeństwem a prawem do prywatności, ochroną danych i poszanowaniem godności człowieka. Urząd zadeklarował Ministerstwu Zdrowia pomoc ekspercką przy przygotowywaniu zmian w prawie.

Prezes UODO zwrócił się do minister zdrowia o przedstawienie stanowiska w sprawie jego wystąpienia w ciągu 30 dni od otrzymania pisma