AI pod nadzorem. Kluczowe przepisy wchodzą w życie

11 sierpnia wchodzi w życie zasadnicza część ustawy o systemach sztucznej inteligencji. Dokument ma zapewnić stosowanie w Polsce unijnego AI Act i stworzyć krajowy system kontroli rynku rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję.

Jednym z najważniejszych elementów nowych regulacji jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). To właśnie ona ma pełnić rolę jednego z kluczowych organów nadzoru nad rynkiem AI w Polsce.

Komisja będzie obsługiwana organizacyjnie przez urząd ministra właściwego ds. informatyzacji, jednak przepisy określają jej odrębną pozycję i kompetencje. Jej pracami pokieruje przewodniczący powoływany przez Sejm za zgodą Senatu. Kadencja ma trwać pięć lat.

Dwa miesiące na przewodniczącego

Od wejścia ustawy w życie zaczyna również biec termin na stworzenie władz nowego regulatora. Sejm, za zgodą Senatu, ma dwa miesiące na powołanie przewodniczącego KRiBSI. Pierwsze posiedzenie Komisji powinno natomiast zostać zwołane w ciągu trzech miesięcy. Oznacza to, że najważniejszy etap organizowania nowego organu przypadnie na październik i listopad.

W skład Komisji, poza przewodniczącym i jego dwoma zastępcami, wejdą cztery osoby wskazane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Komisję Nadzoru Finansowego, Krajową Radę Radiofonii i Telewizji oraz Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

Zakres zadań nowego regulatora będzie szeroki. KRiBSI ma m.in. wykonywać zadania organu nadzoru rynku wynikające z AI Act, prowadzić postępowania dotyczące naruszeń przepisów, wydawać decyzje i opinie indywidualne, prowadzić działania edukacyjne oraz współpracować z polskimi i zagranicznymi instytucjami odpowiedzialnymi za nadzór nad sztuczną inteligencją.

Piaskownice dla firm rozwijających AI

Jednym z istotnych zadań Komisji będzie również tworzenie piaskownic regulacyjnych. Mają one pozwolić przedsiębiorcom na rozwijanie i sprawdzanie nowych systemów AI w kontrolowanym środowisku oraz uzyskanie wsparcia w zakresie zgodności rozwiązania z europejskimi regulacjami.

To rozwiązanie ma z jednej strony ograniczyć ryzyko regulacyjne dla firm, a z drugiej umożliwić organom publicznym ocenę nowych technologii jeszcze przed ich szerszym zastosowaniem.

Przy KRiBSI będzie działać również Społeczna Rada do spraw Sztucznej Inteligencji. Organ opiniodawczo-doradczy ma liczyć od 9 do 15 członków wybieranych przez Komisję na dwuletnią kadencję.

Państwo będzie mogło finansować rozwój AI

Nowe przepisy przewidują także instrumenty wspierające rozwój sztucznej inteligencji w Polsce.

Minister cyfryzacji będzie mógł m.in. udzielać pomocy finansowej na badania naukowe i prace rozwojowe oraz finansować lub współfinansować związane z AI programy i projekty. Środki mogą pochodzić zarówno z budżetu państwa, jak i funduszy unijnych czy innych źródeł zagranicznych.

Resort będzie również pełnił funkcję organu notyfikującego dla jednostek zajmujących się oceną zgodności systemów AI. W procesie akredytacji ważną rolę otrzyma Polskie Centrum Akredytacji.

Kontrole i kary od końca października

Ustawa jest uruchamiana etapami. Pierwsze przepisy zaczęły obowiązywać dzień po jej ogłoszeniu i pozwoliły ministrowi cyfryzacji rozpocząć przygotowania organizacyjne związane z uruchomieniem Komisji. Zasadnicza część regulacji wchodzi w życie 11 sierpnia.

Kolejny ważny termin to 28 października. Wtedy, po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy, zaczną obowiązywać m.in. przepisy dotyczące kontroli, postępowań oraz administracyjnych kar pieniężnych. KRiBSI będzie mogła wówczas w pełniejszym zakresie korzystać z instrumentów egzekwowania prawa.

AI Act coraz szerzej obowiązuje w UE

Polska ustawa jest krajowym elementem szerszego systemu regulacyjnego wynikającego z unijnego AI Act. Rozporządzenie weszło w życie w sierpniu 2024 roku, ale jego poszczególne części są uruchamiane etapami.

Od 2 sierpnia 2026 roku obowiązują unijne przepisy dotyczące przejrzystości niektórych systemów AI. Obejmują m.in. informowanie użytkowników o interakcji z systemem sztucznej inteligencji oraz zasady oznaczania określonych treści wygenerowanych lub zmanipulowanych przy użyciu AI, w tym deepfake’ów.

Po niedawnych zmianach wprowadzonych przez unijny AI Omnibus obowiązki dotyczące części systemów wysokiego ryzyka zostały przesunięte. Regulacje dla systemów z załącznika III mają być stosowane od 2 grudnia 2027 roku, natomiast dla systemów AI będących elementem produktów wskazanych w załączniku I – od 2 sierpnia 2028 roku.