Reklama
  • ANALIZA

#CyberMagazyn: Cyberprzestępczość a haktywizm. Jak prawo podchodzi do hakerów w białych kołnierzykach?

Autor. Stillness InMotion/ Unsplash/ Domena publiczna

Z jednej strony hakerzy walczą na rzecz Ukrainy, a z drugiej – Rosji. Od czego zależy etyczna ocena ich działań? Czy jedynie od tego, za kim zdecydowali się opowiedzieć? Gdzie znajduje się granica między haktywizmem a cyberprzestępczością? Jak prawo podchodzi do kwestii hakowania dla „wyższych” celów?

Reklama

Ponad półtora miesiąca trwającej wojny w Ukrainie i towarzyszące jej ataki w cyberprzestrzeni przy zaangażowaniu grup hakerskich zmuszają do postawienia pytania o granice haktywizmu i cyberprzestępczości. Jak litera prawa podchodzi – z formalnego punktu widzenia – do hakerskiej aktywności w imię wyznawanych przez atakujących wartości np. obrony demokracji, praw człowieka czy prawa do wolności wypowiedzi?

Grupy: Fancy Bear, Conti, Ghostwriter po stronie Rosji; Białoruscy Cyberpartyzanci, Anonymous, Georgian Hackers Society czy Against The West – po stronie Ukrainy. Czy ich postępowanie możemy określać jako jednoznacznie negatywne lub pozytywne, w zależności od tego czy działają przeciw Putinowi czy zgodnie z jego intencjami?

Hakerzy w czarnych, białych lub szarych kapeluszach – tak potocznie wyróżnia się tych działających na granicy lub poza granicami prawa; działających legalnie lub niewyrządzających szkód; czy przyjmujących metody działania obu rodzajów „kapeluszników”. Do tego dochodzą jeszcze tzw. niebiescy, czyli osoby, które często - z różnych pobudek - zajmują się szukaniem bugów w oprogramowaniach.

Reklama

Yuliana Shemetovets, rzeczniczka Białoruskich Cyberpartyzantów, którzy odpowiadają m.in. za cyberatak na Koleje Białoruskie i zakłócenie transportu rosyjskich wojsk do tego kraju, w rozmowie z CyberDefence24.pl na pytanie, gdzie przebiega granica między etycznymi hakerami a cyberprzestępcami odpowiedziała, że haktywiści prowadzą cyberoperacje z powodów etycznych, politycznych.

„Dla Cyberpartyzantów istnieje czerwona linia: na przykład - w jak największym stopniu - starają się nie wpływać na zwykłych obywateli. Widzimy, że akcje zwykle ich nie dotyczą, a tylko ludzi, którzy pracują dla reżimu lub z nim współpracują. To czerwona linia dla Cyberpartyzantów. I ogółem: nigdy nie wykorzystują uzyskanych danych do jakichkolwiek osobistych celów” – stwierdziła Yuliana Shemetovets.

Dodała: „Powiedziałabym, że - w miarę możliwości - trzeba unikać wpływu cyberataków na zwykłych obywateli, ale trwa wojna i zrozumiałym jest, iż takie przecieki będą miały miejsce. To nie jest prosta sytuacja na zasadzie: "Rosja jest tylko krajem złego dyktatora, który powiedział coś złego". On zabija ludzi. W Ukrainie umierają cywile, dzieci. Na wojnie próbujesz walczyć. Jedynym logicznym i etycznym postępowaniem jest to, by się bronić”.

Kwestie prawne

Jak prawo podchodzi do przestępców w białych kołnierzykach? Mecenas Judyta Kasperkiewicz z EPOQUE Kancelaria Adwokacka tłumaczy nam, że w odpowiedzi na zmiany w cybernetycznym świecie pojawiły się nowe zawody np. pentestera, a szerzej etycznego hakera.

Reklama

„Pojawiała się również potrzeba wprowadzenia rozwiązania prawnego, które umożliwiłoby pracę etycznym hakerom, którzy m.in. wykonują testy penetracyjne na zlecenia firm. Aby umożliwić etycznym hakerom legalną pracę wprowadzono w kwietniu 2017 roku do Kodeksu karnego art. 269c, który zawiera kontratyp ustawowy określający, że nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 267 § 2 lub art. 269a, kto działa wyłącznie w celu zabezpieczenia systemu informatycznego, systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej albo opracowania metody takiego zabezpieczenia i niezwłocznie powiadomił dysponenta tego systemu lub sieci o ujawnionych zagrożeniach, a jego działanie nie naruszyło interesu publicznego lub prywatnego i nie wyrządziło szkody” – objaśnia nam prawniczka.

Dodaje, że zgodnie z art. 267 § 2 k.k. czyn karalny popełnia ten, kto bez uprawnienia uzyskał dostęp do całości lub części systemu informatycznego. „Biorąc pod uwagę motywację działania etycznych hakerów, trudno dopatrzyć się społecznej szkodliwości w tego rodzaju zachowaniach, które bywają również społecznie pożyteczne” – zaznacza mec. Judyta Kasperkiewicz.

Działania Anonymous nie są jednoznaczne

W wojnę przeciwko Putinowi zaangażowali się haktywiści Anonymous – znani z tego, że nie mają struktury ani przywódcy, a przyłączyć do nich mogą się chętne osoby, by wesprzeć Ukrainę w cyberprzestrzeni. Są najbardziej aktywni w mediach społecznościowych, codziennie ogłaszają nowe akcje w ramach antykremlowskiej internetowej kampanii. Choć wykradają dane, publikują je w sieci, paraliżowali rosyjskie strony rządowe, zhakowali rosyjską TV, by nadawać prawdę o wojnie czy zachęcali Rosjan do odejścia z wojska i złożenia broni, dzisiaj widzimy już, że ich działania nie mają realnego przełożenia na układ sił na froncie, a cyberkonflikt nie przekłada się na wojnę kinetyczną. Niewątpliwie jednak zyskali na popularności, a ich działalność jest częścią informacyjnej wojny, prowadzonej na rzecz Ukrainy.

Nie wolno jednak zapominać, że dzisiaj „bohaterowie” wojny w Ukrainie, wiele razy postępowali w sposób co najmniej wątpliwy etycznie, a ich działalność kończyła się ostatecznie nałożeniem grzywny lub karą pozbawienia wolności, jak w przypadku hakera, która przeprowadził atak DDoS na szpital dziecięcy w Bostonie (kara 10 lat pozbawienia wolności).

Reklama

Jak wobec tego mecenas Judyta Kasperkiewicz z EPOQUE Kancelaria Adwokacka ocenia działalnia takich grup, jak Anonymous? Czy sam fakt, że działają przeciwko Rosji – w tym wypadku agresorowi w trwającej wojnie – sprawia, że ich wszystkie czyny mogą zostać uznane, za uzasadnione?

„Odkąd interesuję się cyberprzestępczością mój pogląd na działania wolnościowe w internecie się zmieniał. Najpierw uważałam, że internet powinien pozostać w pełni >>wolny<<, tak jak chcieli jego twórcy. W całości popierałam Deklarację Niepodległości Cyberprzestrzeni Johna Perry’ego Barlow’a. Później walczyłam o prawa tych, którzy ośmielili się powiedzieć, do czego Internet bywa wykorzystywany. Ale im więcej spraw przeprowadziłam i zobaczyłam, ile również złego wyrządzono niektórym użytkownikom internetu głównie poprzez umożliwienie zachowania anonimowości sprawcom cyberprzestępstwa, to zaczęłam przychylać się do tego, aby w określonym zakresie uniemożliwiać zachowanie anonimowości. Oczywiście nadal popieram działania organizacji i aktywistów internetowych. Jednakże, musimy dostrzegać również drugą stronę medalu” – podkreśla, komentując tę kwestię dla CyberDefence24.pl.

Jak zaznacza, z jej doświadczenia wynika, że najczęściej chodzi do cyberprzestępstw popełnionych w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i przeciwko integralności i dostępności informacji.

„W związku z tym, że obserwujemy zjawisko rozkwitu wszystkich sfer życia w cyberprzestrzeni, co spowodowane jest różnymi przyczynami m.in. rozwojem nowych technologii, epidemią. Obecnie w sieci funkcjonują wszyscy, w sieci się pracuje, prowadzi działalność gospodarczą, odbiera się korespondencję, komunikuje się z innymi czy korzysta się z rozrywki. Również sprawcy przestępczości pospolitej dostrzegli ten trend i przenoszą swoje działania do cyberprzestrzeni. Zarówno więcej osób korzysta z internetu, jak i więcej sprawców próbuje wykorzystać ten fakt. Myślę, że jesteśmy w stanie obserwować zmieniające się tendencje w świecie cyberprzestępczym, ale moim zdaniem jego prawdziwej skali nie jesteśmy w stanie poznać. Przestępcy zdali sobie sprawę, że już nie muszą kraść, dokonywać rozboju lub decydować się na pobicia, aby osiągnąć korzyść majątkową. Przypuszczam, że równie często lub w porównywalnej skali jak przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, tak i inne z cyberprzestępstw są popełniane, tj. przestępstwa zniewag czy zniesławień popełniane w internecie, które często po prostu nie trafiają do sądów. Ich ofiary pozostają nieświadome swoich praw, często boją się lub po prostu z obawy przed rozgłosem nie chcą walczyć o swoje prawa” – stwierdza rozmówczyni.

Trudności z namierzeniem sprawcy

W Polsce odpowiedzią na rosnące problemy cyberprzestępczości ma być powołanie Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (do tej pory w policji - w strukturach komendy głównej oraz komend wojewódzkich – funkcjonowały biura do walki z cyberprzestępczością – red.). Prezydent podpisał ustawę w tej sprawie pod koniec grudnia ub.r., jej zapisy zakładają, że funkcjonariuszom CBZC będzie w pełni przysługiwać możliwość prowadzenia działań operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych oraz administracyjno-porządkowych, wynikających z ustawy o Policji. Jednak poważnym problemem często pozostaje samo namierzenie tożsamości cyberprzestępcy, choć trudno wskazać na to, jaka jest rzeczywiście skala cyberprzestępczości.

Reklama

„Mamy tutaj do czynienia z tzw. ciemną liczbą przestępstw, czyli sytuacją, w której dochodzi do popełnienia przestępstw, ale są one nieujawniane. Z przeprowadzonych przeze mnie w 2015 roku badań naukowych dotyczących przestępstwa oszustwa komputerowego wynika, że więcej niż 80 proc. spraw kończy się wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na niewykrycie sprawcy. Ze 125 spraw przeze mnie przebadanych, aż 100 z nich zakończyło się wydaniem takiego postanowienia. Należałoby ponowić te badania, aby ustalić, czy sytuacja w tym zakresie się poprawiła” – zaznacza Judyta Kasperkiewicz.

Trudno jest do końca jednoznacznie ocenić działania hakerskie, które choć w szczytnym celu - niejednokrotnie pokazała to już praktyka – dotykały przypadkowych osób, a w czasie wojny, również cywilów.

Czy zatem prawnikom towarzyszom jakieś dylematy, kiedy mają za zadanie bronić cyberprzestępcy? „Nie ma rozróżnienia na cyberprzestępców i pospolitych przestępców. Pojawiają się te same dylematy, jak przy każdej sprawie. W pracy obrończej chodzi o ochronę godności każdego człowieka i o to, aby obrońca stał na straży tego, aby przepisy prawa były stosowane wobec wszystkich równo i sprawiedliwie. System wymiaru sprawiedliwości to swoista współgra. Dobrze wypełniający swoje zadania obrońca i oskarżyciel powinni być nieocenieni dla sędziego w jego pracy. Chcąc podać przykład odnoszący się do spraw dotyczących cyberprzestępstw mogę wskazać dylemat, który pojawia się w sytuacjach, kiedy korzystający z wolności słowa narusza prawa innej osoby w cyberprzestrzeni. Pojawia się tu problem związany ze znalezieniem granicy pomiędzy tym, co nam wolno napisać lub powiedzieć, a w którym momencie takie zachowanie staje się bezprawne” – podsumowuje nasza rozmówczyni.

Chcemy być także bliżej Państwa – czytelników. Dlatego, jeśli są sprawy, które Was nurtują; pytania, na które nie znacie odpowiedzi; tematy, o których trzeba napisać – zapraszamy do kontaktu. Piszcie do nas na: [email protected]. Przyszłość przynosi zmiany. Wprowadzamy je pod hasłem #CyberIsFuture.

CyberDefence24.pl - Digital EU Ambassador

Serwis CyberDefence24.pl otrzymał tytuł #DigitalEUAmbassador (Ambasadora polityki cyfrowej UE). Jeśli są sprawy, które Was nurtują; pytania, na które nie znacie odpowiedzi; tematy, o których trzeba napisać – zapraszamy do kontaktu. Piszcie do nas na: [email protected].

Reklama