Łączność dla służb. „Wszystko było niezorganizowane”

Trzecie z wtorkowych posiedzeń sejmowej Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii poświęcono problemom związanym z systemami łączności dla służb. Największym sprawdzianem za obecnej kadencji parlamentu była powódź, do której doszło we wrześniu 2024 roku. Wówczas na tereny zalane konieczne było wysłanie terminali Starlink w celu wsparcia służb.

Chaos w łączności. „Nikt siebie nie słyszał"

Jak powiedział wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Tomasz Szymański, tamten kryzys okazał się przykładem „dobrego funkcjonowania i koordynacji”. Do tamtego roku, każda służba podlegająca resortowi korzystała z własnych, niezależnych systemów – w efekcie, „wszystko” było niezorganizowane.

„Mieliśmy system TETRA na którym operowała policja. Mieliśmy DMR, inne systemy, które były w kompetencji poszczególnych służb. Każdy je rozbudowywał na własną modłę. Nie było jednego organizatora” – podkreślił Szymański.

Według słów wiceszefa resortu, miało dochodzić do dublowania zakupów czy posiadania specjalnych komórek wykonawczych. W efekcie, nie było możliwości bezpiecznego i skutecznego porozumiewania się podczas akcji ratunkowych, bo „nikt siebie nie słyszał”.

Sytuację zmieniło dopiero wejście w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, co nastąpiło na początku 2025 roku. Ustanowiła ona ministra spraw wewnętrznych organizatorem systemu bezpiecznej łączności państwowej. Głównym jest TETRA, jednak mówi się także o łączności satelitarnej – nie tylko o Starlinku, ale też o IRIS Square, co do budowy którego MSWiA podpisało umowę z Komisją Europejską.

„Uzyskujemy niezawodną, zwielokrotnioną przepustowość w sytuacji kryzysowych – na tyle dużą, że możemy dzielić się z innymi podmiotami na rynku krajowym. Za pomocą gateway’a, który będzie umieszczony w Polsce, możemy również być operatorem satelitarnym dla państw europejskich” – wyjaśnił wiceminister. Mają również trwać prace nad systemem Cell Broadcast.

System nie tylko dla służb

Z kolei Łukasz Wojewoda, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa w Ministerstwie Cyfryzacji przypomniał o Systemie Komunikacji Rządowej (SKRZ), który jest jednym z elementów systemu bezpiecznej łączności państwowej. Zbudowany na podstawie systemu mobilnego Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, umożliwia wykorzystanie smartfonów oraz komputerów do komunikacji w ramach klauzuli „zastrzeżone” – zarówno połączeniami głosowymi i wideo, jak i e-mailami.

„Zbudowaliśmy funkcjonujący interoperacyjny system, w którym nie tylko wojsko, nie tylko służba specjalna odpowiedzialna za bezpieczeństwo wewnętrzne, ale również reszta administracji publicznej w sposób bezpieczny, sprawny i szybki może przekazywać między sobą informację klauzulowaną” – podkreślił Wojewoda.

Dodatkowo w ramach SKRZ istnieje również mSzyfr – komunikator przeznaczony do sytuacji, gdy nie jest wymagane nadawanie informacji odpowiedniej klauzuli. Można go wykorzystywać w środowisku jawnym. Docelowo ma on wyeliminować wykorzystanie rozwiązań komercyjnych do celów służbowych.

Łączność kryzysowa musi być na infrastrukturze państwowej

Kontekst łączności dla służb prowokuje kwestię partnerstwa publiczno-prywatnego. Pytając o tę sprawę oraz finansowanie Cell Broadcast, Piotr Mieczkowski z Krajowej Izby Gospodarki Elektronicznej i Telekomunikacji wskazał, że sieć wykorzystywana przez służby pokrywa maksymalnie 60 proc. terytorium Polski, zaś swoje sieci budują zarówno spółki energetyczne, jak i narodowy zarządca infrastruktury kolejowej. Według wiceministra spraw wewnętrznych i administracji, w przypadku Cell Broadcast trwa dialog z operatorami. W czwartym tygodniu września ma odbyć się kolejne spotkanie; słowa Tomasza Szymańskiego wskazują, że ma ono „przybliżyć resort o kolejny krok” co do finansowania po stronie operatorów oraz stronie rządu.

„Doskonale wiemy, że wymaga to spójnego zdiagnozowania potrzeb, operacyjnego podejścia technologicznego. Mam nadzieję, że to będzie jedno z najszybszych wdrożeń Cell Broadcast, przynajmniej w Europie” – dodał wiceszef MSWiA.

W przypadku sieci TETRA Szymański wskazał, że w grudniu 2023 roku jej pokrycie wynosiło nieco ponad 20 proc. Po dwóch latach było to już 57 proc., zaś stan na wrzesień 2026 to ok. 70 proc. Dyrektor Wojewoda zaprzeczył z kolei, jakoby ta technologia miała być wycofywana na Starym Kontynencie; TETRA ma być dalej rozwijana, także w następnym wcieleniu o nazwie TETRA Plus.

„Czy warto budować łączność w kooperacji publiczno-prywatnej? Sytuacja podczas wojny w Ukrainie pokazała, że państwo nie może tracić kontroli nad łącznością. Państwo nie może sobie pozwolić na to, że prywatny właściciel któregoś dnia powie, że nie będzie dostarczał łączności. Stąd zapadła decyzja, że łączność, która jest budowana dla służb, łączność kryzysowa, będzie w 100 proc. oparta na infrastrukturze kontrolowanej przez państwo” – przekazał szef Departamentu Bezpieczeństwa w Ministerstwie Cyfryzacji.