Polskie pociągi nagle stawały na torach. Znamy najnowsze dane o „Alarmach”

Problem nadużyć sygnału Radio-Stop – oficjalne znanego na kolei jako A 1r „Alarm” – jest znany już od momentu jego wprowadzenia pod koniec lat 80. XX wieku. W publicznej świadomości zaistniał jednak dopiero po fali nieuprawnionych uruchomień w sierpniu 2023 roku.

Temat ten poruszono m.in. na opisywanej przez nas senackiej Komisji Infrastruktury w lutym 2025 roku – wówczas PKP Polskie Linie Kolejowe zapowiadały wdrożenie „nowego Radio-Stopu”.

Niewielki spadek nadużyć

Kwestię sygnału „Alarm” poruszono również w corocznym Sprawozdaniu ze stanu bezpieczeństwa ruchu kolejowego Urzędu Transportu Kolejowego.

Według opublikowanych w nim danych, w 2025 roku odnotowano łącznie 749 przypadków nieuprawnionego uruchomienia sygnału; 9 z nich miało miejsce na sieciach innych zarządców, podczas gdy pozostałe – na sieci PKP PLK. Stanowi to spadek o 66 zdarzeń, tj. o 8,1 proc.

335 odnotowanych przypadków (44,73 proc.) miało miejsce w trzech województwach: śląskim (116), mazowieckim (111) oraz małopolskim (108). Największy skok w nadużyciach miał z kolei miejsce w woj. kujawsko-pomorskim – o 31, czyli o 81,58 proc.

ETCS tylko na szlakach europejskich? Prezes UTK sugeruje inne podejście

Sprawozdanie przygotowane przez UTK ujawniło również nowe informacje co do „nowego Radio-Stopu”. Ma on być zmodyfikowany i trudniejszy do zasymulowania przez osoby nieuprawnione. Dodatkowo, przewidziano wymianę starych urządzeń VHF na nowe. Działania mają wzmocnić poziom bezpieczeństwa „Alarmu” i zminimalizować występowanie nadużyć.

Sprawa Radio-Stopu przeplata się z wdrożeniem cyfrowej łączności głosowej GSM-R oraz Europejskiego Systemu Sterowania Pociągiem (ETCS), który m.in. jest w stanie wyhamować pociąg przed semaforem wyświetlającym sygnał Stój.

Prezes UTK Ignacy Góra wskazał, że Krajowy Plan Wdrażania TSI CCS przewiduje uruchomienie ETCS poziomu 1 oraz 2 na szlakach Transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) o łącznej długości ok. 9,5 tys. km.

Jednakże, w ten sposób pozostawiono by ponad połowę szlaków kolejowych z przestarzałym Samoczynnym Hamowaniem Pociągu (SHP) oraz czuwakiem aktywnym. Remedium na ten problem miałby być system ETCS Limited Supervision (LS).

„Prezes UTK wskazuje na potrzebę opracowania kompleksowej strategii bezpieczeństwa w skali całego kraju oraz stopniowego wdrażania ETCS Limited Supervision na liniach spoza sieci TEN-T o długości blisko 10 tys. km. Mogłoby to znacząco podnieść poziom bezpieczeństwa” – podkreślono w Sprawozdaniu.

GSM-R ma wyprzeć Radio-Stop

Samo wdrożenie Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym (ERTMS) – w skład którego wchodzą ETCS oraz GSM-R – przez narodowego zarządcę ma pozytywnie wpłynąć na bezpieczeństwo kolei w Polsce.

Cyfrowy system jest bowiem szyfrowany i posiada odpowiednie metody uwierzytelnienia. Jak opisywaliśmy na naszych łamach, do połączenia radiotelefonu z siecią GSM-R wymagana jest karta wydawana wyłącznie przez PKP PLK.

Z jednej strony, zmiany te mają ograniczyć możliwość nadania „Alarmu” przez osoby nieuprawnione. Z drugiej zaś UTK zwróciło uwagę, że po 2030 roku wdrożenie GSM-R na prawie całej sieci PKP PLK oznacza wycofanie z użytku Radio-Stopu – tak bowiem przewiduje Krajowy Plan Wdrażania TSI CCS według stanu na koniec 2025 roku.