„Cyfrowa Dekada” w Sejmie. Jak idzie realizacja programu?

W środę, 11 marca, odbyło się posiedzenie sejmowej Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii, podczas którego omawiano kierunki programu „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r., wyznaczającego ramy transformacji cyfrowej w Unii Europejskiej.

Jak opisywaliśmy na naszych łamach, ustanowiony w grudniu 2022 r. program określa cele i mechanizmy współpracy między instytucjami UE a państwami członkowskimi. Opiera się na czterech głównych filarach:

• rozwoju umiejętności cyfrowych obywateli,
• budowie nowoczesnej i odpornej infrastruktury cyfrowej,
• cyfrowej transformacji przedsiębiorstw,
• cyfryzacji usług publicznych.

Postępy w realizacji tych celów monitoruje Komisja Europejska, natomiast państwa członkowskie są zobowiązane do przygotowania krajowych planów działania wspierających osiągnięcie wspólnych celów. Program wszedł w życie w styczniu 2023 r., a w jego ramach w październiku 2024 r. Rada Ministrów przyjęła krajowy plan działania przygotowany przez Ministerstwo Cyfryzacji.

Drugim punktem obrad komisji, było omówienie propozycji tematów kontroli do planu pracy Najwyższej Izby Kontroli na 2027 rok. Do sekretariatu komisji nie wpłynęły jednak żadne propozycje.

Przegląd programu Cyfrowa Dekada - stanowisko Polski

Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski, rozpoczynając posiedzenie komisji, wskazał, że na poziomie Unii Europejskiej zdecydowano o przesunięciu prac nad raportem z przeglądu realizacji programu Cyfrowa Dekada. Dokument ma zostać opublikowany wczesną jesienią, a obecnie trwa etap zbierania stanowisk państw członkowskich.

Przedstawiciel ministerstwa zaznaczył, że Komisja Europejska dopuszcza możliwość przedstawienia nowej inicjatywy legislacyjnej, jednak ewentualne prace nad nią mogłyby rozpocząć się najwcześniej w pierwszym kwartale 2027 r. Jak podkreślił, polskie stanowisko w tej sprawie zakłada, że na obecnym etapie nie ma potrzeby przygotowywania nowych regulacji.

Wiceminister zapowiedział także publikację krajowego, corocznego raportu dotyczącego realizacji programu, która planowana jest na koniec czerwca. Dodał, że z projektu opinii Rady UE wynika, iż rozważane są zmiany części celów programu, m.in. w obszarze suwerenności cyfrowej, cyberbezpieczeństwa, zielonej transformacji oraz zarządzania danymi, w szczególności w zakresie interoperacyjności i budowy europejskich przestrzeni danych na potrzeby sztucznej inteligencji.

Modyfikacji mogą ulec również cele dotyczące identyfikacji elektronicznej, wykorzystania technologii chmurowych przez przedsiębiorstwa, poziomu cyfryzacji MŚP, półprzewodników oraz technologii kwantowych. Do usunięcia zaproponowano natomiast wskaźnik dotyczący węzłów brzegowych.

W projekcie opinii pojawiają się także postulaty uproszczenia procedur administracyjnych, ograniczenia obowiązków sprawozdawczych oraz ułatwienia dostępu do finansowania poprzez lepszą synergię wieloletnich ram finansowych z programem „Droga ku cyfrowej dekadzie”.

Standerski zaznaczył, że w trakcie przeglądu interesariusze zgłaszali różne postulaty, jednak Ministerstwo Cyfryzacji za kluczowe uznaje walkę z wykluczeniem cyfrowym, rozwój kompetencji cyfrowych, wzmacnianie suwerenności UE poprzez bezpieczną infrastrukturę i konkurencyjność gospodarki, poprawę cyberbezpieczeństwa oraz budowę interoperacyjnego i zrównoważonego ekosystemu infrastruktury cyfrowej.

Resort podkreśla przy tym, że nie należy wprowadzać zbyt wielu nowych celów, lecz skoncentrować się na realizacji już przyjętych założeń. Polska postuluje również ograniczenie liczby dokumentów krajowych. Kolejne aktualizacje planu miałyby być wprowadzane w ramach ekosystemu strategii cyfryzacji państwa do 2035 r., bez konieczności każdorazowego przyjmowania uchwały Rady Ministrów.

Według zapowiedzi przegląd realizacji Cyfrowej Dekady odbędzie się w czerwcu, natomiast ewentualne (raczej ograniczone) zmiany w programie mogą zostać przedstawione na przełomie września i października.

Cyfrowa suwerenność i inkluzywność transformacji cyfrowej

Wiceprezes Zarządu Polcom i Przewodniczący Związku Pracodawców Polska Chmura, Wiesław Wilk, zwrócił uwagę na problem cyfrowej suwerenności oraz rosnącego uzależnienia Polski od importu usług cyfrowych.

Przywołał raport Sieci Badawczej Łukasiewicz „Bilans Cyfrowy Polski”, z którego wynika, że jeśli obecny trend się utrzyma, to do 2030 r. import produktów cyfrowych może dorównać lub przewyższyć import surowców energetycznych. Podkreślił, że w warunkach dominacji globalnych graczy potrzebne są działania wzmacniające krajową infrastrukturę cyfrową, którą należy traktować jako element infrastruktury krytycznej. Zapytał także Ministerstwo o planowane kroki w celu wzmocnienia cyfrowej suwerenności i wsparcia krajowych dostawców.

Joanna Karczewska, specjalistka w zakresie cyberbezpieczeństwa, bezpieczeństwa informacji i ochrony danych osobowych, podkreśliła zorientowany na człowieka cel transformacji cyfrowej.

Jej zdaniem nie jest jasne, w jaki sposób niektóre działania ujęte w planie, takie jak cyfryzacja usług publicznych, e-zdrowie czy identyfikacja elektroniczna, bezpośrednio realizują to założenie.

Przywołała przykłady opisujące trudności osób starszych w korzystaniu z usług publicznych dostępnych wyłącznie online, wskazując, że transformacja cyfrowa powinna być prowadzona w sposób inkluzywny i nie może prowadzić do wykluczenia części obywateli.