Teorie spiskowe i polityczne manipulacje po zamachu w Krakowie. Fake newsy dotarły za granicę

Po tragedii, do której doszło 7 listopada na krakowskim Rynku Głównym, platformy społecznościowe wypełniły się nie tylko relacjami i nagraniami świadków, ale też próbami wykorzystania tragedii do rozpowszechniania oskarżeń i podsycania społecznych podziałów. Część z nich dotyczyła przebiegu strzelaniny, inne próbowały przypisać odpowiedzialność za tragedię konkretnym środowiskom politycznym.

Jak informowaliśmy na naszych łamach, chaos informacyjny pogłębiły początkowe sprzeczne komunikaty. Do mediów trafiła np. informacja o możliwym udziale dwóch napastników, przekazana przez jednego z policjantów. Później funkcjonariusze wyjaśnili, że sprawca był jeden. Dementowano też wiadomości o śmierci interweniującego policjanta.

Według Ministerstwa Cyfryzacji, największe nasilenie dezinformacji odnotowano w sobotę około godz. 18. Łączna liczba wyświetleń najpopularniejszych przekazów przekroczyła tego dnia 200 mln.

Od polityki po rosyjską propagandę

Internauci mogli natrafić na sugestie, że zamach był prowokacją polskich władz, związaną m.in. z planowanym na 11 listopada Marszem Niepodległości. Próbowano też łączyć tragedię z protestami pod Trybunałem Konstytucyjnym.

Szczególnie duży zasięg zyskały oskarżenia wobec rządu i Unii Europejskiej. Jak podaje Ministerstwo Cyfryzacji, pojedyncza narracja o ich rzekomym udziale w przygotowaniu zamachu mogła wygenerować nawet 200 mln wyświetleń. 

Dezinformacja przybrała też wymiar międzynarodowy. Z ustaleń OKO.press wynika, że już kilka godzin po strzelaninie rosyjskie konta zaczęły rozpowszechniać manipulacje sugerujące związki sprawcy z ukraińskim wojskiem.

Podobne materiały publikowały serwisy szerzące prorosyjską propagandę m.in. w Grecji, Hiszpanii, Chinach i Bułgarii. Przekaz był modyfikowany nawet po potwierdzeniu, że napastnik jest obywatelem Polski.

Pojawiły się dwa nowe zdjęcia. Jedno przedstawia ukraińskiego żołnierza z zasłonięta twarzą, z naszywką taką jak ta, która znaleziono na sprzęcie Michała O. Na drugim, pochodzącym z konta Forward Observations Group, widać trzech uzbrojonych żołnierzy. Wskazano też lokalizację: Kursk, Rosja.
OKO.press

Stowarzyszenie Demagog już w dniu zamachu przestrzegało przed udostępnianiem niezweryfikowanych nagrań i zdjęć. W sytuacji, gdy wiele informacji pozostaje niepotwierdzonych, nawet pozornie wiarygodne materiały mogą wprowadzać odbiorców w błąd.

Dezinformacja zyskuje rozpoznawalne twarze

Nieprawdziwe materiały pojawiały się też na kontach osób publicznych, polityków i dziennikarzy, których rozpoznawalność dodatkowo zwiększała wiarygodność przekazu. 

Jeden z takich przypadków opisał na platformie Ryszard Kutz. 

Według jego ustaleń, Mariusz Jan Frankiewicz, radny dzielnicy Dąbrowa w Gdyni i administrator facebookowej grupy Gdynia Info, zozpowszechniał zmanipulowane zdjęcie ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego. Osobę widoczną obok polityka zastąpiono wizerunkiem zamachowca, któremu dodano symbol Koalicji Obywatelskiej, sugerując tym samym jego polityczne powiązania.

Zmanipulowany obraz miał trafić zarówno na prywatny profil radnego, jak i do grupy liczącej około 40 tys. członków. Zdjęcie miał udostępnić także związany z Telewizją Republika Sławomir Jastrzębowski (wpis usunięty). 

Nie obyło się również bez dezinformacji na antenie samej stacji. Jej redaktor naczelny Tomasz Sakiewicz bezpodstawnie sugerował, że w ataku mogli uczestniczyć cudzoziemcy. Sakiewicz wiązał też rzekomy brak funkcjonariuszy na miejscu tragedii z zabezpieczaniem protestów w Warszawie.

Tymczasem według policji pierwszy patrol podjął interwencję już 23 sekundy po zgłoszeniu – strzały padły niecałe 3 minuty później. 

Sprawą relacji Republiki zajęła się Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

Ponad 2 tys. zgłoszonych kont

W odpowiedzi na falę manipulacji resort cyfryzacji i Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK rozpoczęły intensywne monitorowanie platform społecznościowych. Współpracują przy tym z centrum antyterrorystycznym ABW.

Do moderacji zgłoszono ponad 2 tys. profili, wśród których znalazły się boty publikujące treści w różnych językach. Kilkadziesiąt kont używało rosyjskiego lub posiadało oznaczenia nawiązujące do Rosji – samo to nie dowodzi jednak, że były kontrolowane przez rosyjskie służby.

Według ministerstwa, natężenie fałszywych przekazów zaczęło maleć po sobotnim szczycie aktywności. Nie oznacza to końca problemu – dementowane historie są zastępowane nowymi, w tym twierdzeniami, że zamach został zainscenizowany.

Eksperci apelują o ostrożność. Warto weryfikować źródła wiadomości i powstrzymać się od udostępniania treści budzących wątpliwości. Podejrzane materiały można zgłaszać do NASK za pośrednictwem specjalnego formularza dostępnego pod adresem: https://oad.nask.pl/zglos-dezinformacje