Andriej Manojło – rosyjski profesor od operacji wpływu

Jego oficjalna biografia zamieszczona na stronach Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego (MGU) podaje, że urodził się w 1975 r., ukończył Wydział Fizyki MGU w 1998 r. i Akademię FSB w 1999 r. Dziś jest profesorem Katedry Polityki Rosyjskiej Wydziału Politologii MГУ. 

Ta sama uczelniana baza pokazuje, że prowadził kursy wprost poświęcone wojnom informacyjnym, operacjom psychologicznym i kolorowym rewolucjom, więc nie jest tylko badaczem opisującym zjawisko z dystansu, ale także wykładowcą uczącym, jak je rozumieć i jak na nie reagować.

Ten obraz wzmacniają inne rosyjskie źródła instytucjonalne. INION RAN przedstawia Manojłę jako wiodącego pracownika naukowego zajmującego się cyberbezpieczeństwem, cyberobroną, bezpieczeństwem informacyjnym i terroryzmem międzynarodowym. 

Z kolei Wydział Politologii MGU promuje program magisterski „Strategiczne komunikacje, wojny informacyjne i hybrydowe” jako ścieżkę kształcenia służącą ochronie „narodowej suwerenności informacyjnej” i przeciwdziałaniu wojnom hybrydowym, kognitywnym i mentalnym. 

W praktyce oznacza to, że rosyjskie źródła pokazują Manojłę nie tylko jako autora książek o wojnie informacyjnej, ale jako część szerszej infrastruktury dydaktycznej i eksperckiej, która nadaje tej sferze rangę regularnie nauczanej specjalizacji.

Ważna postać dla rosyjskiej wojny informacyjnej

Estońska Służba Bezpieczeństwa Wewnętrznego KAPO w swoim raporcie twierdzi, że Manojło działa „w interesie FSB” i wiąże go z firmą R-Techno, która z kolei sama przedstawia go jako partnera oraz szefa Laboratorium Wojen Informacyjnych i Hybrydowych.

 Według deklaracji samego przedsiębiorstwa, ma szkolić wysoko wykwalifikowane kadry do organizacji i prowadzenia operacji informacyjnych oraz hybrydowych, a także wypracowywać systemowe podejście do ich zwalczania. 

W publicystycznym skrócie można więc napisać tak: Manojło to nie tylko rosyjski profesor od teorii wpływu, ale jedna z tych postaci, które nadają wojnie informacyjnej akademicką legitymację, język ekspercki i praktyczne zaplecze kadrowe, a jego związek z FSB jest oficjalnie potwierdzony na poziomie edukacyjnym, zaś szerzej interpretowany przez zachodnie służby i analityków jako element rosyjskiego ekosystemu operacji informacyjnych.

Informacja jako pole konfliktu i wojny

To, co czyni Manojłę istotną postacią, nie sprowadza się jednak do stanowiska akademickiego. Jego znaczenie bierze się z faktu, że od lat próbuje nadać wojnie informacyjnej status spójnej teorii politycznej i operacyjnej. 

W swojej monografii „Państwowa polityka informacyjna w warunkach szczególnych” promuje wojnę informacyjno-psychologiczną jako instrument oddziaływania politycznego i środek osiągania celów politycznych. 

Co więcej, w tym samym ujęciu proponuje rozumieć psychologiczną operację nie jako luźny zbiór technik, lecz kombinację konkretnych elementów: dezinformacji, lobbingu, manipulacji, szantażu i zarządzania kryzysami. 

To ważne, bo pokazuje, że w myśleniu Rosjanina informacja nie jest neutralnym środowiskiem komunikacji, lecz polem planowanego, sterowalnego konfliktu. 

Wojna informacyjna jest narzędziem państwa

Jeszcze dalej Manojło idzie w artykule „Zarządzanie wojną psychologiczną w systemie państwowej polityki informacyjnej”, gdzie nie ogranicza się do tezy, że państwo powinno się przed wojną psychologiczną bronić. Jego zdaniem, państwo powinno umieć nią zarządzać. 

Formułuje dwie koncepcje: przeciwdziałania wojnie psychologicznej oraz zarządzania wojną psychologiczną. Tę drugą opiera na zasadzie, że jeśli zjawiska nie da się pokonać, należy je zorganizować i objąć kontrolą. 

Pisze też, że wojny informacyjno-psychologicznej nie da się na obecnym etapie rozwoju społeczeństwa wykorzenić, ale można ją utrzymywać na kontrolowanym poziomie dzięki regulacji państwowej. I to jest sedno jego wizji: wojna informacyjna nie jest dla państwa wyłącznie zagrożeniem z zewnątrz, ale także narzędziem, którym aparat władzy może i powinien operować. 

Nauka prowadzenia operacji wpływu

Z tej perspektywy Manojło okazuje się nie tyle teoretykiem propagandy, ile teoretykiem państwowo zarządzanego konfliktu percepcyjnego. 

W artykule „Wojna informacyjna jako zagrożenie dla narodu rosyjskiego” opisuje ataki informacyjne na pierwsze osoby państwa, elity i społeczeństwo jako całość. Sam temat publikacji i jej streszczenie wskazują, że interesuje go nie ogólna wymiana komunikatów, lecz planowanie, organizacja i prowadzenie informacyjnych ataków na kluczowe cele polityczne. 

Ten sam kierunek widać w oficjalnym opisie jego kursu na MGU „Wojny informacyjne i kolorowe rewolucje we współczesnym świecie”, gdzie druga część zajęć ma dotyczyć planowania i prowadzenia ataków informacyjnych na pierwsze osoby państwa na konkretnych case studies. 

To nie jest język neutralnej komunikologii; to język szkolenia w zakresie operacji wpływu. 

Z tej racji Manojłę można uznać za jednego z teoretyków rosyjskiej wizji wojny informacyjnej: nie tylko opisuje zjawisko, ale też definiuje jego mechanikę, włącza je w logikę polityki państwa i przekłada na dydaktykę. 

Oficjalna strona programu magisterskiego MGU „Strategiczne komunikacje, wojny informacyjne i hybrydowe” mówi wprost o kształceniu umiejętności służących zapewnieniu narodowej suwerenności informacyjnej oraz przeciwdziałaniu operacjom wojen hybrydowych, kognitywnych i mentalnych. 

To bardzo dużo mówi o środowisku, w którym jego myśl funkcjonuje: nie jako ekscentryczna teoria jednego profesora, ale jako część programu instytucjonalnie wspieranego kształcenia kadr. 

Manojło oczami Zachodu

KAPO w rocznym raporcie opisuje Manojłę jednoznacznie: jako osobę działającą w interesie FSB, absolwenta Akademii FSB, założyciela stowarzyszenia specjalistów operacji informacyjnych i partnera firmy R-Techno, której zadaniem ma być systemowe szkolenie personelu do planowania i prowadzenia operacji informacyjnych i hybrydowych. 

Jest to ważne źródło zachodnie, ale trzeba dodać jedno zastrzeżenie: w tej samej sprawie istnieje rozbieżność między KAPO a aktualną stroną Katedry Polityki Rosyjskiej MГУ. KAPO nazywa Manojłę szefem katedry, podczas gdy oficjalna strona MGU wskazuje, że kierownikiem katedry jest Walerij Kowalenko. 

To, że zachodnie ośrodki analityczne traktują Andrieja Manojłę poważnie, widać nie tylko po samym fakcie, że go cytują, ale przede wszystkim po tym, jaką rolę mu przypisują.

International Centre for Defence and Security w Estonii nazwał go jednym z czołowych moskiewskich ekspertów od wojny informacyjnej i hybrydowej z zapleczem FSB. W tym samym materiale ICDS pisał też, że w latach 2000. Manojło miał pracować w FSB jako specjalista od wojny informacyjnej, koncentrujący się głównie na Bliskim Wschodzie i państwach nordyckich, oraz zajmować się wypracowywaniem środków przeciwdziałania „agresji informacyjnej”. 

To już nie jest opis akademika zajmującego się teorią z bezpiecznego dystansu, lecz charakterystyka człowieka lokowanego przez zachodni ośrodek ekspercki na styku refleksji doktrynalnej, praktyki operacyjnej i aparatu bezpieczeństwa. W takim ujęciu Manojło nie funkcjonuje jako margines rosyjskiej debaty, ale jako jedna z rozpoznawalnych figur jej twardszego, państwowego nurtu.

Jak pisał dr Michał Wojnowski w raporcie Warsaw Institute o rosyjskiej ingerencji w wybory w USA, Manojło traktuje operacje informacyjno-psychologiczne jako narzędzie polaryzacji i destrukcji społecznej, a sam mechanizm osadza w tradycji rosyjskiego reflexive management, służącego sterowaniu decyzjami przeciwnika przez wpływ na jego obraz rzeczywistości.

Natomiast Nerijus Maliukevičius w artykule „Geopolityka i wojna informacyjna: rosyjskie podejście”, opublikowanym w Litewskim Roczniku Strategicznym, zalicza Andrieja Manojło do grona rosyjskich autorów rozwijających koncepcję „information geopolitics”, czyli myślenia o przestrzeni informacyjnej jako nowym polu rywalizacji geopolitycznej. 

Autor pokazuje, że w tym ujęciu przewaga nie sprowadza się do samej propagandy, lecz wyrasta z umiejętności wykorzystywania miękkiej siły opartej na zasobach informacyjnych i medialnych, a zarazem z możliwości oddziaływania na przeciwnika poprzez jego środowisko kulturowe i komunikacyjne. 

Maliukevičius podkreśla, że według Manojły skuteczna penetracja cudzego środowiska informacyjnego wymaga istnienia wspólnego „kodu” — językowego, religijnego albo historycznego — który pozwala nie tylko przenikać do obcej przestrzeni komunikacyjnej, ale także stopniowo wpływać na jej normy, wartości i orientacje społeczne. 

W takim ujęciu wojna informacyjna przestaje być dodatkiem do polityki i staje się narzędziem geopolitycznego kształtowania zachowań oraz lojalności całych społeczeństw.

W podobnym duchu Uku Arold w artykule „Specyfika rosyjskich operacji informacyjnych”, w Estońskim Roczniku Studiów Wojskowych, zwraca uwagę, że Andriej Manojło jest współautorem jednego z ważnych rosyjskich opracowań podręcznikowych, używanych do opisu i rekonstrukcji zasad rosyjskiego information confrontation. 

Arold zalicza współtworzony przez Manojłę „Operacje wojny informacyjnej i psychologicznej: krótki słownik encyklopedyczny i przewodnik referencyjny” do literatury, w której rozwija się „drugi zestaw zasad” rosyjskiego myślenia o operacjach informacyjnych, obecny zarówno w podręcznikach akademickich, jak i w szkoleniu zawodowym badaczy oraz operatorów tej sfery. 

W praktyce oznacza to, że w zachodniej analizie Manojło pojawia się nie jako marginalny komentator, lecz jako współtwórca kanonu pojęciowego i dydaktycznego, na podstawie którego można odtwarzać logikę rosyjskich operacji informacyjnych: ich nacisk na asymetrię, dominację, utajnienie, zaskoczenie i planowe oddziaływanie na przeciwnika.

Wybory kluczową podatnością

Te ogólne założenia nie pozostają u Andrieja Manojły na poziomie abstrakcyjnej teorii wojny informacyjnej. W jego ujęciu przekładają się także na bardzo konkretną interpretację procesów wyborczych, które przedstawia jako jeden z najbardziej wrażliwych momentów podatności państwa na zewnętrzne oddziaływanie psychologiczno-informacyjne.

Szczególnie wyraźnie widać to wtedy, gdy Manojło schodzi z poziomu ogólnej teorii wpływu do poziomu konkretnych mechanizmów destabilizacji politycznej. W jego ujęciu jednym z kluczowych pól takiej operacji stają się wybory. 

Najdobitniej mówi na ten temat artykuł K.S. Strigunowa, A.W. Manojły i Go Fengli „Fake newsy i technologia prewencyjnej delegitymizacji wyborów”, opublikowanym w czasopiśmie związanym z rosyjską Centralną Komisją Wyborczą. W jego treści wprost opisany jest mechanizm, gdzie fałszywe informacje mają służyć nie tylko dezinformacji, lecz także politycznemu przygotowaniu części społeczeństwa do nieuznania wyników głosowania, protestu, konfrontacji z władzą i dalszej destabilizacji państwa. 

Jako przykłady tak rozumianej „prewencyjnej delegitymizacji wyborów” wskazują Boliwię, Wenezuelę i Białoruś, a zarazem sugerują, że podobna technologia może być stosowana również wobec Rosji. 

W tym ujęciu fake news nie jest zwykłym kłamstwem medialnym, lecz narzędziem psychologicznego oddziaływania, którego skuteczność wynika z połączenia rezonansu emocjonalnego i wirusowego mechanizmu rozpowszechniania. 

Autorzy podkreślają, że fałszywa informacja najpierw trafia do najbardziej aktywnych członków grupy i jej liderów, którzy pełnią rolę filtrów interpretacyjnych, a dopiero potem przenika szerzej, wzmacniając efekt wpływu. 

Z tej perspektywy walka z fake newsami nie polega przede wszystkim na spóźnionym prostowaniu nieprawdy, lecz na szybkim przejęciu agendy informacyjnej, nasyceniu przestrzeni publicznej własnym przekazem i skierowaniu go dokładnie do tej samej grupy, którą próbuje poruszyć przeciwnik. W efekcie stają się nie epizodem informacyjnym, lecz elementem szerszej technologii wojny polityczno-psychologicznej.

„Osoba działająca w interesie FSB”

Zestawienie dostępnych źródeł prowadzi do dość jednoznacznego wniosku, że Andriej Manojło należy do grona autorów współkształtujących rosyjskie rozumienie wojny informacyjnej na poziomie pojęciowym, teoretycznym i dydaktycznym. 

Nie należy go jednak zaliczać do najwcześniejszych twórców tej doktryny. Za jej głównych prekursorów i najczęściej wskazywanych współtwórców uznaje się zazwyczaj takich autorów, jak Władimir Lefebvre, Jewgienij Messner, Igor Panarin czy Aleksandr Dugin. 

Reprezentuje raczej późniejszy etap tej refleksji: rozwijania, porządkowania i instytucjonalnego utrwalania wcześniej wypracowanych koncepcji, w tym paradygmatu sterowania refleksyjnego (reflexive control), czyli oddziaływania na przeciwnika w taki sposób, by sam — pod wpływem odpowiednio ukształtowanego obrazu sytuacji — podjął decyzję korzystną dla strony inicjującej wpływ.

Tę rolę dobrze pokazują oficjalne materiały Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego, które przedstawiają go jako profesora zajmującego się operacjami psychologicznymi i wojnami informacyjnymi oraz prowadzącego zajęcia poświęcone między innymi atakom informacyjnym i kolorowym rewolucjom. 

Jego własne publikacje wskazują z kolei, że wojnę informacyjno-psychologiczną ujmuje jako instrument oddziaływania politycznego, którym państwo może nie tylko się bronić, lecz także świadomie je organizować i wykorzystywać do realizacji określonych celów. 

Taki obraz wzmacniają również analizy zachodnie, w których Manojło pojawia się jako jeden z rozpoznawalnych autorów współtworzących rosyjski aparat pojęciowy operacji informacyjnych oraz uczestniczących w przekazywaniu tej wiedzy kolejnym kadrom eksperckim. Wynika to z faktu, że działa na przecięciu teorii, dydaktyki i zaplecza kadrowego rosyjskiej wojny informacyjnej. 

W praktyce znaczenie Manojły nie sprowadza się do jego publikacji czy wypowiedzi, lecz z tym, że współtworzy język, schematy działania i środowisko szkoleniowe rosyjskich operacji wpływu.