Okulary ze sztuczną inteligencją zyskują popularność. Unijny organ ostrzega

Problem z inteligentnymi okularami pojawia się, gdy osoby znajdujące się w pobliżu nie wiedzą, że są nagrywane. W przeciwieństwie do smartfona, którym filmowanie jest zwykle widoczne, ukryta w oprawkach kamera może zostać niezauważona.

Co więcej, urządzenia wyposażone w sztuczną inteligencję mogą analizować obraz i dźwięk w czasie rzeczywistym.

Zdaniem europejskiego organu szczególnym zagrożeniem jest właśnie możliwość nagrywania osób bez ich wiedzy.

„Niektóre mikrofony potrafią rejestrować rozmowy, w których właściciel okularów nie uczestniczy” – czytamy w oświadczeniu.

Połączenie urządzenia z technologią rozpoznawania twarzy lub głosu może dodatkowo zwiększać ryzyko naruszenia prywatności.

Może to również do efektu społecznego, w którym ludzie zmieniają swoje zachowanie, ograniczają spontaniczność i dostosowują się do norm społecznych uznawanych za bardziej akceptowalne z powodu odczuwanego zagrożenia niekontrolowaną obserwacją.
Oświadczenie EDPB w sprawie inteligentnych okularów

Czy diodia informująca o nagrywaniu wystarczy?

Problem nie jest nowy. Jak informowaliśmy na naszych łamach, już w 2021 roku irlandzki i włoski organ ochrony danych zgłaszały zastrzeżenia wobec okularów Ray-Ban Stories. Ich wątpliwości dotyczyły m.in. właśnie skuteczności niewielkiej diody sygnalizującej rozpoczęcie nagrywania.

EDPB uważa, że stosowane obecnie oznaczenia mogą być niewystarczające. Zaleca producentom wprowadzenie wyraźnych sygnałów świetlnych lub dźwiękowych, które poinformują otoczenie o rejestrowaniu danych. Zabezpieczenia te powinny być trudne do wyłączenia lub obejścia.

Jednym z rozważanych rozwiązań są także powiadomienia na smartfonie o znajdujących się w pobliżu okularach. Nie mogą jednak stanowić jedynego sposobu informowania, ponieważ nie każdy korzysta z odpowiedniej aplikacji.

Odpowiedzialność za nagrania

W dokumencie podkreślono, że odpowiedzialność za przetwarzanie danych może spoczywać zarówno na użytkowniku, jak i producencie urządzenia czy dostawcy usługi AI. Ważny jest przy tym sposób wykorzystania materiałów. 

Jeśli ktoś nagrywa na przykład rodzinne spotkanie i udostępnia film bliskim, przepisy RODO co do zasady nie mają zastosowania. W przypadku publikowania nagrań na ogólnodostępnych profilach w mediach społecznościowych, użytkownik jest już nimi zobowiązany. Warto mieć też na uwadze, że niektóre sposoby korzystania z urządzenia mogą też podlegać na przykład prawu karnemu.

Nawet jeśli spełnione zostaną warunki określone w art. 6 ust. 1 lit. f RODO, administratorzy musieliby zapewnić wszystkim osobom, których dane dotyczą, możliwość wniesienia sprzeciwu w dowolnym momencie, co w wielu przypadkach może okazać się trudne.
Oświadczenie EDPB w sprawie inteligentnych okularów

EDPB zwraca uwagę na trudności związane z uzyskaniem zgody osób postronnych – na co w sierpniu zwrócił też uwagę Prezes UODO.

Producent, którego system analizuje wizerunki przypadkowych przechodniów, nie może zakładać, że zgodzili się oni na takie wykorzystanie danych. Szczególnie problematyczne jest późniejsze używanie zebranych informacji do celów reklamowych czy trenowania sztucznej inteligencji.

Prywatność „by design”

Europejska Rada wskazuje również na zagrożenia wynikające z korzystania z tej technologii tam, gdzie nagrywanie może być szczególnie dotkliwe dla osób postronnych (w szkołach, placówkach medycznych), albo w ogóle zabronione (w przebieralniach, toaletach). 

EDPB zaleca opracowanie standardów obejmujących całą branżę oraz prowadzenie kampanii informacyjnych, aby ludzie potrafili rozpoznawać inteligentne okulary i rozumieli, w jaki sposób ich dane mogą być przetwarzane w różnych sytuacjach.
Oświadczenie EDPB w sprawie inteligentnych okularów

Wśród proponowanych zabezpieczeń znalazło się ograniczanie ciągłego nagrywania i automatyczne zamazywanie twarzy przypadkowych osób.

EDPB proponuje też przetwarzanie informacji bezpośrednio na urządzeniu, zamiast przesyłania ich na zewnętrzne serwery oraz „wprowadzenie dodatkowych mechanizmów ochrony prywatności, które spowalniają udostępnianie materiałów w mediach społecznościowych”.