Weryfikacja wieku w Internecie zagraża wolności? Apel setek naukowców

Na początku marca br. opublikowano list otwarty dotyczący zagrożeń związanych z implementacją weryfikacji wieku w Internecie, sygnowany przez 419 naukowców (doktorów i profesorów) z całego świata, głównie z Europy.

„Piszemy w odpowiedzi na światowe inicjatywy, mające na celu wprowadzenie technologii weryfikacji wieku w celu kontrolowania dostępu do usług internetowych. Podzielamy obawy dotyczące negatywnych skutków, jakie narażenie dzieci na szkodliwe treści w sieci wywiera na ich dobrostan i doceniamy, że organy regulacyjne poświęcają czas oraz wysiłek, by je chronić. Obawiamy się jednak, że jeśli nowe regulacje zostaną wdrożone bez starannego uwzględnienia zagrożeń technologicznych i wpływu społecznego, mogą przynieść więcej szkody niż pożytku” – stwierdzono w pierwszym akapicie dokumentu.

Zagrożenia dla wolności

W liście otwartym podkreślono, że obecnie weryfikacja tożsamości w świecie „offline” w postaci sprawdzenia fizycznego dokumentu zazwyczaj nie zostawia żadnych śladów, w przeciwieństwie do proponowanej weryfikacji w sieci.

Naukowcy podkreślają, że obecne dyskusje zmierzają ku temu, aby weryfikować swój wiek m.in. w mediach społecznościowych, czatbotach AI czy podczas korzystania z komunikatorów, co znacznie wykracza poza bezpieczeństwo w sieci, ponieważ mogłoby dojść do sytuacji, gdzie musimy potwierdzić swoje dane, aby porozmawiać z przyjaciółmi czy poczytać najnowsze newsy.

Zwrócili uwagę, że dostęp do informacji i możliwość swobodnego porozumiewania się ma udokumentowane zalety w ramach szukania informacji (w tym porad) oraz wychodzenia z izolacji.

„Z wielkim niepokojem zauważamy, że wprowadzenie weryfikacji wieku grozi odebraniem wszystkich tych korzyści, bez żadnej gwarancji, że taki środek rzeczywiście rozwiąże problemy, które nas wszystkich niepokoją, a jednocześnie stworzy infrastrukturę, którą można byłoby wykorzystać do blokowania dostępu do usług internetowych z powodów niezwiązanych z bezpieczeństwem” – stwierdzono w liście, wskazując na możliwe zagrożenia dla wolności słowa.

VPN, czyli realia

W liście otwartym podkreślono znaczny wzrost wykorzystania VPN-ów w momencie wdrożenia regulacji (np. w Wielkiej Brytanii. Badacze jasno podkreślili, że wdrożenie rozwiązań związanych z weryfikacją wieku w sieci wymaga stworzenia zaufanej architektury w całym Internecie, która obecnie nie istnieje.

W dokumencie zaznaczono, że planowane regulacje nie gwarantują ograniczenia dostępu do szkodliwych treści.

Kontrole weryfikacji wieku mogą nie tylko okazać się nieskuteczne, ale wręcz mogą zmniejszyć bezpieczeństwo w sieci, narażając użytkowników na złośliwe oprogramowanie i oszustwa, gdy zaczną korzystać z alternatywnych usług, które nie wdrażają weryfikacji — a użytkownicy niewątpliwie zwrócą się ku takim alternatywnym źródłom. Taka polityka nieuchronnie doprowadzi do znacznego ograniczenia prywatności w internecie, zmuszając użytkowników do ujawniania dostawcom usług większej ilości informacji niż obecnie, albo do ograniczeń w korzystaniu z technologii ochronnych, takich jak VPN-y. Oba te skutki stwarzają zagrożenia dla bezpieczeństwa.
List otwarty 419 naukowców

Proponowane rozwiązanie

Badacze z całego świata proponują wstrzymanie się z wdrażaniem weryfikacji wieku w Internecie do momentu stwierdzenia naukowego konsensusu odnośnie wad i zalet takiego rozwiązania. Podkreślono, że dotychczas nie rozwiązano dwóch krytycznych zagadnień:

• skuteczności weryfikacji wieku w praktyce;
• potencjalnych szkód dla bezpieczeństwa i prywatności.

Uważamy, że wprowadzanie na szeroką skalę mechanizmu kontroli dostępu bez jasnego zrozumienia, jakie konsekwencje różne decyzje projektowe mogą mieć dla bezpieczeństwa, prywatności, równości, a ostatecznie także dla wolności wyboru i autonomii jednostek oraz państw, jest niebezpieczne i społecznie nieakceptowalne.
List otwarty 419 naukowców

Ryzyko

W liście otwartym wymieniono kilka zagrożeń, które niesie ze sobą niesprawdzone wdrożenie weryfikacji wieku w sieci. Wśród nich znalazły się m.in.:

• możliwość monetyzowania dostępu do możliwości korzystania z kont posiadających „zweryfikowany wiek";
• migracja użytkowników na platformy niewymagające weryfikacji wieku, wiążące się z nowymi zagrożeniami (np. malwarem;
• korzystanie z darmowych VPN-ów zbierających wiele danych użytkowników;
• możliwość wycieków danych (np. głośny przypadek upublicznienia danych setek tysięcy kobiet z TeaApp – przyp. red.);
• znaczne utrudnienie korzystania z Internetu dla osób starszych, migrantów (np. nieposiadających rządowych dokumentów tożsamości) oraz osób tymczasowo przebywających w danej jurysdykcji (np. Unii Europejskiej);
• zbieranie ogromnej liczby danych osobowych przez podmioty weryfikujące wiek;
• centralizacja, powodująca możliwość ograniczenia dostępu do określonych treści przez „autorytarne rządy" (np. treści dla osób LGBTQ+);
• ograniczenie dostępu do Internetu poprzez osoby, których sprzęt nie będzie spełniał określonych wymagań technicznych (dotyczy estymacji wieku);
• ogromne zagrożenie dla prywatności osób w przypadku skompromitowania centralnego systemu odpowiedzialnego za weryfikację wieku.

Wdrożenie (weryfikacji wieku – przyp. red.) nie jest uzasadnione, chyba że zostanie wykazane, iż korzyści zdecydowanie przewyższają szkody. Poza kwestiami technicznymi nie istnieją naukowe dowody potwierdzające założenie, że zakazanie małoletnim dostępu do usług miałoby pozytywny wpływ na ich zdrowie psychiczne i rozwój. Biorąc pod uwagę potencjalne ryzyka oraz dostępne alternatywy, wdrożenia technologii o tak szerokim oddziaływaniu bez zrozumienia jej konsekwencji dla bezpieczeństwa i prywatności online jednostek, społeczności i całych społeczeństw nie można uznać za rozwiązanie proporcjonalne.
List otwarty 419 naukowców

Co dalej? (OPINIA)

Poniższy fragment artykułu ma częściowo charakter refleksji i zawiera subiektywne opinie.

W przypadku konieczności wdrożenia weryfikacji wieku w Polsce próbowałabym niezwłocznie obejść takie blokady (w poszanowaniu prawa i etyki). Zrobiłbym to „dla zasady”. Prywatność to podstawowe prawo każdego z nas. Szerzej tę sprawę opisaliśmy w artykule na naszych łamach.

Obecne wdrożenia blokady treści w oparciu o wiek wiążą się z… -  nie bójmy się tego powiedzieć - cenzurą, co wykazano w tekście poświęconym regulacjom w Wielkiej Brytanii.

Ludzie, którzy dla tymczasowego bezpieczeństwa rezygnują z podstawowej wolności, nie zasługują ani na bezpieczeństwo, ani na wolność.
Benjamin Franklin (Wikicytaty)

Pamiętam kampanię „sieciaki.pl” sprzed kilkunastu lat, dotyczącą bezpieczeństwa najmłodszych użytkowników sieci – sam wówczas byłem dzieckiem. Pierwszą i podstawową regułą było:

„Nigdy nie podawaj w Internecie swojego prawdziwego imienia i nazwiska. Posługuj się nickiem, czyli pseudonimem, internetową ksywką”

Dzisiaj widzimy totalne odwrócenie tej zasady – „podaj dane osobowe, aby korzystać z Internetu”.

Pamiętajmy, że wolność słowa i prywatność to nasze podstawowe prawa. Chcę wciąż mieć możliwość używania nicku, pseudonimu lub internetowej ksywki - zostało mi wpojone w czasach jeszcze przed nauką tabliczki mnożenia. Uważam, że nikt nie musi się z tego tłumaczyć.

Ciekawe, czy po wprowadzeniu obowiązkowej weryfikacji wieku na platformach nie będzie od nas wymagane „wylegitymowanie się cyfrowym dowodem” do przeczytania wpisu na X/FB/IG o apelu naukowców.

W mojej opinii brakuje jednoznacznego i technicznego zapewnienia, że wdrażanie weryfikacji wieku nie może z czasem posłużyć ograniczeniu dostępu do określonych treści w Internecie, choć argumentowane jest troską o niewątpliwie ważną kwestię. Warto jednak wsłuchać się w głos środowiska naukowego i pomyśleć, czy nie „wylejemy dziecka z kąpielą” podczas próby ograniczania wolności słowa dla każdego z nas.