Zakaz mediów społecznościowych dla nieletnich. KO przedstawiło założenia projektu

W ostatnich miesiącach w Polsce coraz częściej pojawiają się postulaty wprowadzenia zmian legislacyjnych wzorowanych na australijskim zakazie korzystania z mediów społecznościowych przez nieletnich użytkowników.

W piątek 27 lutego br. Koalicja Obywatelska zaprezentowała główne założenia projektu ograniczającego dostęp do platform społecznościowych dla dzieci i młodzieży, która nie osiągnęła tzw. „progu dojrzałości cyfrowej” określonego na 15 rok życia.

Propozycja ma na celu wzmocnienie ochrony dobrostanu nieletnich w Internecie poprzez wprowadzenie jasnej i skutecznie egzekwowanej bariery wiekowej, a także poprzez ustanowienie zakazu korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych.

Skala zagrożenia jest większa, niż może się wydawać

Jak już opisywaliśmy na łamach naszego portalu, nie tylko Polska podąża śladem Australii. Podobne rozwiązania rozważają lub wprowadzają m.in. Francja, Hiszpania, Niemcy, Malezja, Holandia, Norwegia oraz Wielka Brytania, pokazuąc tym samym, że skala problemu jest poważna i dostrzegana globalnie.

I rzeczywiście, przytoczone przez Monikę Rose danę wskazują na alarmującą sytuację wśród najmłodszych użytkowników Internetu:

• 1,4 mln (z ok. 1,7 mln dzieci w wieku 7–14 lat korzysta z mediów społecznościowych, mimo że regulaminy większości platform określają minimalny wiek na 13 lat,
• nastolatkowie spędzają w sieci średnio 5 godzin dziennie, ponieważ aplikacje są projektowane w sposób sprzyjający uzależnieniu;
• przeciętny nastolatek posiada 6-7 kont w mediach społecznościowych;
• 66% młodych osób doświadcza cyberprzemocy rówieśniczej, a 47% z nich nie powiedziało nikomu o takich doświadczeniach;
• 28% małoletnich otrzymało nagie lub półnagie zdjęcia;
• 22% oglądało patostreamy;
• 30% uczniów siódmej klasy natrafiło w swoich mediach społecznościowych na treści o charakterze samobójczym, mimo że ich nie wyszukiwało (zostały im podpowiedziane przez algorytm); w trzeciej klasie szkoły średniej odsetek ten wzrasta do 40%.

Wszyscy uczestnicy prezentacji projektu zwracali uwagę, że tak wczesna i intensywna ekspozycja dzieci na świat Internetu może prowadzić do alienacji, depresji, wzrostu agresji, cyberprzemocy, narażenia na przestępstwa oraz przedwczesnego kontaktu z pornografią.

Przyszedł moment kiedy trzeba powiedzieć dość i my mówimy dość.
Roman Giertych, poseł KO

Dwutorowe podejście Koalicji Obywatelskiej

Posłanka Kinga Gajewska wyjaśniła, że podstawą prawną planowanych działań jest art. 72 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
Art. 72. [Ochrona praw dziecka] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Propozycja Koalicja Obywatelska zakłada podejście dwutorowe.

Monika Rosa przedstawiła główne założenia projektu ustawy o ograniczeniu dostępu do mediów społecznościowych dla osób poniżej 15. roku życia.

Wiek użytkownika miałby być weryfikowany za pomocą Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej (eIDAS 2.0, przy czym platformy nie otrzymałyby żadnych innych danych poza właśnie informacją o wieku.

Termin rozpoczęcia realizacji projektu i dalsze działania legislacyjne są uzależnione od wprowadzenia eIDAS 2.0 w życie, co jest datowane na koniec grudnia 2026 r.

Poseł i członek Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii (CNT) Grzegorz Napieralski zaznaczył, że projekt ma charakter wielosektorowy, a posłowie planują także wysłuchać stanowisk przedstawicieli dużych platform technologicznych w tej kwestii.

23 stycznia br. w trakcie posiedzenia sejmowej Komisji Dzieci i Młodzieży wiceminister cyfryzacji Michał Gramatyka podkreślił, że to resort odpowiada za przygotowanie narzędzi umożliwiających bezpieczną i proporcjonalną weryfikację wieku.

Nadzór nad realizacją przepisów miałby sprawować koordynator usług cyfrowych w ramach DSA, co ma być bardziej efektywne niż pozostawienie tej odpowiedzialności poszczególnym platformom. Zgodnie z treścią DSA, koordynator będzie miał prawo nakładać na serwisy internetowe kary finansowe sięgające nawet 6% rocznych obrotów.

Drugi tor działań dotyczy zakazu korzystania z telefonów komórkowych podczas lekcji w szkołach podstawowych. Nowe przepisy mają zostać wprowadzone poprzez nowelizację ustawy o prawach i obowiązkach ucznia opracowaną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Obecnie szkoły mogą jedynie ograniczać korzystanie z telefonów, choć jak podkreśliła Ministra Edukacji, Barbara Nowacka, już około 50% placówek podstawowych i ponadpodstawowych wprowadza całkowity zakaz ich używania podczas zajęć.

Nowe przepisy mają jednoznacznie uregulować te ograniczenia w ustawie rządowej, już oczekującej na rozpatrzenie przez Radę Ministrów. Równolegle procedowany jest projekt poselski, który doprecyzowuje, że telefony nie będą mogły być używane w czasie lekcji, z wyjątkiem sytuacji zdrowotnych lub gdy nauczyciel zdecyduje o ich wykorzystaniu w celach dydaktycznych.

Jednocześnie podkreśla się, że regulacje nie mają ograniczać kontaktu rodziców z dziećmi poza zajęciami.

Nie tylko restrykcja: jak przekazać sens regulacji młodym

Na wiosnę planowana jest konferencja z udziałem parlamentarzystów z krajów grupy The Twelve Plus, do których na ta okolicznośc mają dołączyć takrze uczestnicy z Australii. Jej celem będzie wymiana doświadczeń w zakresie dobrostanu młodzieży w cyberprzestrzeni. Spotkanie ma obejmować zarówno sukcesy, jak i porażki dotychczasowych działań, ponieważ, jak podkreśla Kinga Gajewska: „najbardziej zależy nam na skuteczności”.

Dodatkowo, istotnym czynnikiem wpływającym na efektywność i społeczną akceptację projektu jest rosnące poczucie zagrożenia wśród rodziców. Według badań, około 85% z nich uważa, że ich dzieci nie są dziś bezpieczne w Internecie i oczekuje zdecydowanej reakcji państwa w tym aspekcie. Wzmacnia to polityczne uzasadnienie proponowanych regulacji.

Jak podkreślił Roman Giertych, aby przepisy były naprawdę skuteczne, muszą zostać wyjaśnione dzieciom i młodzieży, tak aby rozumiały ich cel i sens, a nie postrzegały je jedynie w kontekście restrykcji.

Ważnym, choć pośrednim skutkiem projektu ma być również jego wpływ na dorosłych. Przewiduje się, że sama debata publiczna na temat ograniczeń i bezpieczeństwa dzieci w sieci może szerzej rezonować, kształtując postawy i cyfrowe nawyki całego społeczeństwa.

Nie wprowadzimy realnie zmiany w polskim społeczeństwie wśród dzieci jeśli nie będziemy mieli do tego przekonanych rodziców.
Roman Giertych, poseł KO