Oszustwa inwestycyjne pod lupą. Prokurator Generalny wprowadza nowe zasady

26 marca 2026 r. Prokurator Generalny Waldemar Żurek wydał listę 36 wytycznych dotyczących prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach fałszywych platform inwestycyjnych.

Postępowanie przygotowawcze stanowi pierwszy etap postępowania karnego, którego celem jest ustalenie, czy doszło do przestępstwa, a jeśli tak, to kto ponosi za nie odpowiedzialność.

Z kolei fałszywe platformy inwestycyjne to podmioty podszywające się pod legalne instytucje finansowe, które pod pozorem inwestycji wprowadzają użytkowników w błąd, wykradając tym samym ich środki. Wykorzystują do tego nie tylko narzędzia cyfrowe, ale także metody manipulacji.

Fałszywe inwestycje, realne straty

Negatywne skutki działalności fałszywych platform inwestycyjnych są wielowymiarowe i poważne. Pokrzywdzeni tracą znaczne środki, a zaufanie do rynku finansowego, instytucji inwestycyjnych i organów nadzoru zostaje poważnie nadwyrężone.

Przestępstwa te przybierają różnorodne formy: od klasycznego wprowadzenia w błąd, przez przejęcie danych logowania do bankowości elektronicznej, instalację oprogramowania do zdalnej kontroli, po kradzież tożsamości. Sprawcami są często zorganizowane grupy o charakterze transgranicznym, co utrudnia skuteczne ich ściganie.

Kluczowa dla efektywności działań prokuratorskich w tej materii jest więc szybka realizacja czynności procesowych oraz zabezpieczenie danych i dowodów zarówno w kraju, jak i za granicą. Celem omawianych wytycznych ma być zwiększenie skuteczności i ujednolicenie praktyki prowadzenia postępowań.

Pierwsze kroki śledztwa

36-punktowy dokument stanowi mapę drogową dla organów ścigania w prowadzeniu postępowań przygotowawczych dotyczących fałszywych platform inwestycyjnych. Ich układ odzwierciedla rzeczywistą kolejność podejmowanych czynności, od wstępnych ustaleń i kontaktu z pokrzywdzonym, przez kwalifikację prawną, do zabezpieczenie dowodów do działań analitycznych.

Pierwszą grupą zaleceń są te dotyczące klasyfikacji prawnej i ustalenia charakteru działalności. Konieczne jest rozróżnienie między oszustwem, a nielegalnym obrotem instrumentami finansowymi, aby określić, czy sprawca wprowadzał inwestorów w błąd, czy działał w sferze nieuprawnionego świadczenia usług inwestycyjnych. Należy wziąć pod uwagę potencjalny zbieżny charakter przestępstw, w tym kradzież z włamaniem do systemów bankowych, oszustwa komputerowe (pkt 2), kradzież tożsamości (pkt 4) czy pranie pieniędzy (pkt 3).

Dokument przykłada uwagę do konieczności starannego i szybkiego kontaktu prokuratora z pokrzywdzonymi. Szczegółowe przesłuchanie (pkt 5) ma pomóc w ustaleniu mechanizmów manipulacji, sposobów kontaktu i danych technicznych. Należy też zabezpieczyć (pkt 6) wszystkie dokumenty otrzymane od ofiary, w tym umowy, regulaminy, certyfikaty i historię transakcji.

Współpraca z instytucjami nadzoru

Aby zweryfikować legalność platformy konieczna jest współpraca z Komisją Nadzoru Finansowego (KNF) i Generalnym Inspektorem Informacji Finansowej. Prokuratorzy powinni najpierw sprawdzić obecność podmiotu w publicznych rejestrach i listach ostrzeżeń KNF (pkt 7), a następnie pozyskać informacje o zezwoleniach i historii skarg (pkt 8).

W razie potrzeby stosuje się procedurę zwalniania pracowników z tajemnicy zawodowej (pkt 9), a od pokrzywdzonych otrzymuje się upoważnienia do zwolnienia danych z tajemnicy bankowej. Ma to na celu jak najszybsze ustalenie miejsca docelowego środków, które często nie posiadają centralnego punktu obrotu.

Prokuratorzy są instruowani do najszybszego procesowego utrwalenia zawartości stron internetowych i mediów społecznościowych (pkt 19), tak aby zabezpieczyć pełną strukturę strony, ofertę i funkcjonalności platformy.

Zabezpieczanie cyfrowych i technicznych dowodów ma oczywiście charakter wielowymiarowy, gdyż przestępcy prowadzą swoje działania zarówno w sieci, jak i na samych urządzeniach. Dlatego też prokurator przeprowadza oględziny sprzętu należącego do pokrzywdzonego pod kątem zainstalowanego złośliwego oprogramowania.

Wytyczne podkreślają konieczność korzystania z przepisów aktu o usługach cyfrowych oraz wykorzystania archiwów cyfrowych do weryfikacji historii stron i domen. Aby ustalić powiązania i źródła finansowania procederu prokuratorzy powinni pozyskiwać dane od rejestratorów domen, hostingodawców (np. NASK) (pkt 20)

Aby ustalić odpowiedzialność sprawców, należy zrozumieć struktury organizacyjne podmiotu (pkt 27), w tym rolę „konsultantów”. Jednak, ze względu na transgraniczny wymiar procederu, współpraca międzynarodowa w tej kwestii jest koniecznością.

W tym kontekście (pkt 29–30) śledczy są instruowani do wykorzystywania Europejskiego Nakazu Dochodzeniowego oraz przepisów Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości do niezwłocznego zabezpieczania danych informatycznych i retencyjnych. Procedury powinny być realizowane przy wsparciu całodobowego punktu kontaktowego.

Jedna sprawa, jedno śledztwo

Wytyczne dotyczące organizacji i koordynacji pracy prokuratury (pkt 31–35) akcentują potrzebę prowadzenia tego typu spraw co najmniej na poziomie prokuratur okręgowych.

W przypadku ustalenia, że przedstawiciele podmiotu objętego postępowaniem, faktycznie prowadzili działalność inwestycyjną, odpowiednią jednostką do prowadzenia śledztwa ma być Prokuratura Okręgowa w Warszawie.

Dla spraw szczególnie złożonych dopuszcza się powoływanie zespołów prokuratorów, w których skład mogę wchodzić funkcjonariusze innych służb.

Istotnym elementem dokumentu jest także zalecenie łączenia wszystkich postępowań dotyczących tej samej platformy za pomocą systemów PROK-SYS i LIBRA, ograniczając tym samym ryzyko duplikacji działań.

Wytyczne weszły w życie z dniem podpisania - 26.03.2026.