Polska i Polacy w cyfrowym labiryncie. Świat, w którym nie ma pokoju

Partner strategiczny wydarzenia

Cyberprzestrzeń stała się środowiskiem, w którym – czy tego chcemy czy nie – jesteśmy i będziemy obecni. Wystarczy rozejrzeć się dookoła, aby zobaczyć, jak wiele „punktów” wprowadza nad do wirtualnego świata: od najbardziej osobistych smartfonów i laptopów, po systemy monitoringu ulicznego, po inteligentne zraszacze ogrodowe czy odkurzacze. Gołym okiem widać, że nasza rzeczywistość staje się coraz bardziej cyber.

Nie możemy jednak zapominać, że mówimy o przestrzeni całkowicie stworzonej przez człowieka, gdzie – na tego samego człowieka – czyha wiele wyzwań. Wyzwań, które niełatwo pokonać.

Ich źródłem są m.in. działania państw w sieci. Świat cyber stał się areną starć i walki o interesy. Nie bez powodu gen. dyw. Karol Molenda, Dowódca Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni wskazuje, że w sieci mamy do czynienia z 3 stanami: rywalizacją, konfliktem i wojną. 

Będziemy żyć w cyberwojnie

W czasie konferencji „WOJNA-poWOJNIE II. Cyberwojna, której nikt nie wypowiedział”, organizowanej przez Uniwersytet DSW Ideis we Wrocławiu, razem z uznanymi ekspertami postaraliśmy się ustalić stan faktyczny i odpowiedzieć na palące pytania. 

Zajęliśmy się m.in. zagadnieniem cyberwojny, o którym tak wiele się mówi w przestrzeni publicznej. Czy faktycznie mamy z nią do czynienia?

Skala cyberataków oraz innego typu operacji w sieci jest ogromna. Mówimy o setkach tysięcy incydentów, których celem są np. infrastruktura krytyczna, administracja i wojsko. Wystarczy wspomnieć o kampaniach wymierzonych w wodociągi, energetykę czy szpitale. 

Zdaniem specjalistów, w tym generałów Jarosława Gromadzińskiego oraz Włodzimierza Nowaka, ze względu na cechy cyberprzestrzeni (niskie koszty, możliwość ukrycia działań itd.) państwa sięgają i będą korzystać po cyberataki jako instrumenty oddziaływania. Niewykluczony jest również w niedalekiej przyszłości scenariusz użycia cyberuderzenia w celu zakończenia wojny lub konfliktu. 

W trakcie dyskusji gen. Gromadziński wprost podkreślił, że „cyberwojna jest stanem, w którym permanentnie będziemy żyć”, ponieważ wrogie operacje w sieci „już zawsze będą prowadzone”. 

Otacza nas dezinformacja

Narzędziem oddziaływania jest też dezinformacja. To instrument, który choć pozornie niewidoczny, potrafi namieszać i przynosić realne skutki dla adwersarza. Doskonale pokazała to Irina Tkeshelashvili z Team Europe Direct, odwołując się do kampanii wpływu prowadzonych przez Rosję w Gruzji. 

Perspektywę Polską przedstawili z kolei eksperci z NASK, Demagoga, ISSA oraz Stowarzyszenia Pravda. Wszyscy zgodzili się, że dezinformacja stanowi wyzwanie, mogące wywoływać chaos, podziały społeczne, a nawet faktycznie podważać zaufanie do państwa. 

Dlaczego tak trudno z nim walczyć? Czynników jest wiele, ale wśród głównych można wymienić np. bierność platform do walki z fake newsami (bo na nich zarabiają), wyścig mediów za klikalnością i sensacją a nie weryfikacją treści czy nieodpowiedni poziom świadomości społeczeństwa (braki w edukacji itd.). 

A wyzwanie stanie się jeszcze bardziej wymagające ze względu na chociażby rozwój technologii sztucznej inteligencji. 

Paraliż usług finansowych – ryzyko, które musimy brać pod uwagę

Padł Blik, nie działają usługi finansowe, strony banków są niedostępne, infolinie nie działają – to przepis na paraliż państwa i wywołanie poważnej paniki społecznej. Choć brzmi jak scena z filmów science-fiction, musimy brać pod uwagę również ewentualność, że na skutek wrogiej cyberoperacji usługi finansowe zostaną zakłócone. 

Żyjemy w erze bezgotówkowej. Cyfryzacja sprawiła, że narzędziami płatniczymi są już nie tylko karty, ale smartfony czy nawet pierścionki. To znak czasów, lecz warto w tym wszystkim zadbać o absolutny fundament: cyberbezpieczeństwo. 

Tak wygląda cyberprzestępca

W trakcie konferencji przedstawiliśmy też sylwetkę cyberprzestępcy, obalając mity z tym związane. Zwykle kojarzymy ich jako ludzi w kapturach, siedzącymi przed ekranami komputerów, gdzie latają cyferki jak w Matrixie. To jedynie symboliczny obraz, bo prawda jest zupełnie inna. 

Przedstawiciele prokuratury oraz Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości pokazali, że obecnie cyberprzestępca to często „zwykły Kowalski w dresie”, który niczym nie różni się od innych – możemy nawet nie wiedzieć, że mijamy się z nimi na klatce schodowej czy w sklepie. 

Są też tacy, którzy pracują w garniturze w jakiejś korporacji lub instytucji, a po pracy bawią się w cyberprzestępczość. Dyskusja była intrygująca i wielu zburzyła „tradycyjny” obraz „hakera”. 

Wypunktowanie polskiego systemu

Na koniec wydarzenia wywiązała się intrygująca dyskusja między panelistami a publiką. Padło wiele trafnych uwag dotyczących m.in. systemu szkolnictwa i edukacji, wyzwań dla polskiego biznesu, możliwości powstrzymania zjawiska odpływu specjalistów oraz zaufania obywateli do państwa. 

Ta wysoka aktywność pokazało jedno: cyberbezpieczeństwo zyskało na znaczeniu i przestało być traktowane po macoszemu. Wydarzenia takie, jak to, pozwala wypracowywać konkretne rozwiązania, które zaimplementowanie na razie na Dolnym Śląsku, będą mogły zostać wdrożone w innych częściach Polski.