Cyberodporność na strategiczną skalę. Jak ORLEN chroni infrastrukturę krytyczną

Od rafinerii po stacje paliw – bezpieczeństwo całego łańcucha

Skala działalności ORLENU pokazuje, jak złożonym wyzwaniem jest ochrona infrastruktury paliwowo-energetycznej. Według raportu rocznego za 2025 rok Grupa posiadała siedem rafinerii w Polsce, Czechach i na Litwie, o łącznych zdolnościach przerobowych 42,6 mln ton ropy rocznie. Jej sieć detaliczna obejmowała ponad 3,5 tys. stacji paliw w siedmiu krajach.

Między dostawą surowca do rafinerii a zatankowaniem samochodu działa rozbudowany system instalacji produkcyjnych, magazynów, terminali, transportu i dystrybucji. Sprawność tego łańcucha zależy od przepływu informacji, dostępności systemów sterowania, planowania produkcji, zarządzania zapasami i organizacji dostaw.

Cyberincydent nie musi oznaczać zatrzymania rafinerii, by wpłynąć na funkcjonowanie całego procesu. Zakłócenie systemów planowania transportu, obsługi zamówień czy komunikacji z przewoźnikami może utrudnić dostarczenie paliwa do odbiorców, nawet gdy instalacje produkcyjne działają prawidłowo.

Podobne zależności występują w energetyce. Energa-Operator, należąca do Grupy ORLEN, zarządza ponad 200 tys. km linii elektroenergetycznych i dostarcza energię milionom odbiorców. Rosnąca automatyzacja sieci i rozwój energetyki rozproszonej zwiększają znaczenie niezawodnej łączności, wiarygodności danych i odporności systemów zarządzania.

IT i OT – gdy cyberzagrożenia dotyczą procesów przemysłowych

W obliczu zagrożeń cybernetycznych i działań hybrydowych szczególnego znaczenia nabiera cyberochrona technologii operacyjnych (OT), czyli systemów służących do monitorowania i sterowania procesami przemysłowymi.

W przeciwieństwie do typowych środowisk informatycznych (IT), w instalacjach przemysłowych priorytetowe znaczenie mają bezpieczeństwo procesów technologicznych, niezawodność i ciągłość pracy. Wiele urządzeń działa nieprzerwanie, a aktualizacje oprogramowania czy zmiany konfiguracji muszą uwzględniać wymagania produkcyjne i bezpieczeństwo operacyjne.

Przykładem jest kompleks rafineryjno-petrochemiczny w Płocku, gdzie systemy cyfrowe wspierają nadzorowanie procesów technologicznych. W takim środowisku istotna jest nie tylko dostępność systemów, ale również wiarygodność informacji o stanie instalacji, kontrola dostępu do urządzeń oraz możliwość bezpiecznego reagowania na nieprawidłowości.

W Grupie ORLEN ochroną środowisk OT zajmuje się wyspecjalizowany zespół odpowiedzialny m.in. za analizy ryzyka, przeglądy cyberbezpieczeństwa i nadzór nad zabezpieczeniami. Eksperci uczestniczą także w projektach inwestycyjnych i modernizacyjnych, dzięki czemu wymagania bezpieczeństwa mogą być uwzględniane już na etapie projektowania nowych rozwiązań.

To istotne również z perspektywy wzajemnych zależności między paliwami a energetyką. Rafinerie potrzebują energii elektrycznej, ciepła i pary technologicznej, a infrastruktura energetyczna korzysta z paliw i surowców dostarczanych przez sektor naftowo-gazowy. Odporność jednego obszaru wpływa więc na bezpieczeństwo funkcjonowania pozostałych.

Jeden model zarządzania, całodobowa ochrona

Odpowiedzią na skalę i różnorodność tych wyzwań jest rozwijany przez ORLEN Centralny Model Zarządzania Cyberbezpieczeństwem. Jego podstawą są wspólne standardy, zarządzanie ryzykiem oraz skoordynowana ochrona środowisk IT i OT w spółkach Grupy.

Kluczową rolę odgrywa Biuro Cyberbezpieczeństwa ORLEN, odpowiedzialne za centralny nadzór, rozwój kompetencji i udostępnianie spółkom specjalistycznych usług. Model łączy wspólne zasady bezpieczeństwa z rozwiązaniami dostosowanymi do charakteru poszczególnych obszarów działalności. Dzięki temu również mniejsze spółki mogą korzystać z zaawansowanych narzędzi i wiedzy eksperckiej.

Ważnym elementem są całodobowe zdolności operacyjne. SOC ORLEN (Security Operations Center) monitoruje bezpieczeństwo środowisk IT i OT przez 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Wykorzystuje narzędzia pozwalające wykrywać anomalie, analizować zdarzenia i identyfikować potencjalne próby naruszenia bezpieczeństwa.

Z kolei CSIRT ORLEN (Cyber Security Incident Response Team) odpowiada m.in. za analizę i obsługę incydentów, reagowanie na podatności, analizy powłamaniowe oraz współpracę z zewnętrznymi podmiotami zajmującymi się cyberbezpieczeństwem. Oba zespoły uzupełniają swoje kompetencje, łącząc bieżące monitorowanie zagrożeń ze specjalistycznym reagowaniem na incydenty i ograniczaniem ich skutków.

Cyberodporność – przygotowanie na ataki, zanim nastąpią

Nawet najbardziej zaawansowane zabezpieczenia nie eliminują całkowicie ryzyka cyberataków. Dlatego kluczowa staje się cyberodporność – zdolność do wykrywania zagrożeń, ograniczania skutków incydentów i sprawnego przywracania normalnego funkcjonowania.

W Grupie ORLEN istotną rolę pełni Dział Analiz i Symulacji Cyberzagrożeń, organizacyjnie niezależny od Biura Cyberbezpieczeństwa. Zajmuje się m.in. analizą informacji o zagrożeniach (Cyber Threat Intelligence), śledzeniem metod działania cyberprzestępców oraz identyfikowaniem nowych technik ataków.

Drugim obszarem są symulacje cyberataków i ćwiczenia, pozwalające w kontrolowanych warunkach weryfikować skuteczność zabezpieczeń, procedur oraz gotowość do reagowania na incydenty. Rozdzielenie funkcji odpowiedzialnych za utrzymywanie ochrony od tych, które niezależnie sprawdzają jej skuteczność, pomaga identyfikować słabe punkty i doskonalić system bezpieczeństwa.

Istotne znaczenie mają również pracownicy. ORLEN prowadzi szkolenia, kampanie edukacyjne, symulacje phishingu i ćwiczenia sztabowe, rozwijając umiejętność rozpoznawania zagrożeń i właściwego reagowania na incydenty.

Cyfryzacja energetyki – nowe możliwości i nowe ryzyka

Rozwój inteligentnych sieci, automatyzacji, usług chmurowych i sztucznej inteligencji tworzy nowe możliwości zwiększania efektywności i niezawodności infrastruktury energetycznej. Jednocześnie oznacza większą liczbę cyfrowych zależności, które wymagają odpowiedniego zabezpieczenia.

Przykładem są projekty Energi-Operatora dotyczące cyfryzacji i automatyzacji sieci elektroenergetycznych, rozwoju niezawodnej łączności oraz cyberbezpieczeństwa. W październiku 2026 roku spółka podpisała z Instytutem Łączności porozumienie obejmujące m.in. współpracę nad prywatnymi sieciami 5G, komunikacją satelitarną i rozwiązaniami wspierającymi zarządzanie siecią.

Nowe wyzwania wiążą się także z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Rozwiązania AI mogą wspierać analizowanie dużych zbiorów danych i wykrywanie anomalii, ale wymagają jednocześnie kontroli dostępu do informacji, zarządzania uprawnieniami oraz oceny bezpieczeństwa wykorzystywanych technologii. ORLEN rozwija również kompetencje dotyczące cyberbezpieczeństwa chmury i AI.

W perspektywie do 2030 roku Grupa zakłada dalszy rozwój centralnego modelu zarządzania cyberbezpieczeństwem, doskonalenie zdolności operacyjnych oraz wzmacnianie ochrony infrastruktury IT i OT.

Dla koncernu paliwowo-energetycznego cyberbezpieczeństwo oznacza dziś znacznie więcej niż zabezpieczanie danych i systemów. To zdolność do utrzymania procesów przemysłowych, dostaw paliw i energii oraz funkcjonowania infrastruktury krytycznej również w warunkach zakłóceń. Budowanie cyberodporności Grupy ORLEN jest tym samym elementem wzmacniania bezpieczeństwa energetycznego Polski.

Materiał sponsorowany. Powstał we współpracy z ORLEN.