Leon XIV: trzeba rozbroić sztuczną inteligencję

Rok po wyborze na papieża, Leon XIV ogłosił swoją pierwszą encyklikę. „Magnifica Humanitas” – czyli „Wspaniałe człowieczeństwo” – dotyczy troski o człowieka w dobie sztucznej inteligencji. Według jego słów, człowieczeństwo stanęło przed wyborem: albo powstanie „miasto, w którym Bóg i ludzkość mieszkają razem”, albo zostanie wzniesiona „nowa wieża Babel”.

„Nad każdą epoką wisi ryzyko budowania świata nieludzkiego i jeszcze bardziej niesprawiedliwego” – napisał papież.

Ludzkość musi podjąć wyzwania technologiczne

Głowa Kościoła zaznaczyła, że w ostatnich latach coraz jaśniej widać, jak rozwój technologii cyfrowych, robotyki oraz AI szybko i głęboko przekształcają świat. Z drugiej strony, nie należy ich przedstawiać jako siły przeciwnej ludzkości – są one bowiem wpisane w historię człowieka jako jego działalność, związane z jego wolnością i autonomią.

Jednakże, horyzont otwarty przez nowe technologie rozciąga się w nie do końca przewidywalnych kierunkach. Trudny do ocenienia wpływ i skutki, jakie niosą ze sobą nowe rozwiązania dla dobra wspólnego i godności, wymagają podjęcia przez ludzi wyzwań z tym związanych przy zachowaniu odpowiedzialności oraz jasności umysłu. 

(Technologia – red.) sama w sobie nie stanowi rozwiązania problemów ludzkości, tak jak sama w sobie nie jest złem; konkretnie rzecz ujmując, nie jest jednak neutralna, ponieważ przyjmuje ona oblicze tych, którzy ją projektują, finansują, regulują i wykorzystują. Dlatego pierwszym wyborem nie jest wybór między »tak« a «nie« dla technologii.
Leon XIV w encyklice Magifica Humanitas

Regulacje dla nowych technologii są konieczne

Zdaniem Leona XIV, ludzkość nie może uciec od regulacji technologicznych. Konieczne jest bowiem przyjęcie „odpowiednich narzędzi normatywnych”, które miałyby za zadanie ograniczać skutki władzy technologicznej mające charakter wypaczający, a także mające stać na straży sprawiedliwości.

Papież zauważył również zmianę, jaka dokonała się w dziedzinie innowacji na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Dawniej to państwa były odpowiedzialne za innowacje; dzisiaj z kolei za kolejne etapy rozwoju odpowiedzialne są podmioty prywatne, które dysponują możliwościami w zakresie zasobów i oddziaływania znacznie większymi, niż wiele rządów na świecie.

Według niego, pierwszy wybór stawiany przed ludźmi dokonuje się między władzą, która rości pretensje do panowania nad niebem, oraz ludem podejmującym pracę nad odbudową murów braterskiego współistnienia. Podkreślił również rolę technologii – może ona zarówno łączyć, wychowywać i leczyć, ale równie dobrze jej wpływ może być negatywny, z podziałami i nowymi niesprawiedliwościami włącznie.

AI jest szansą, ale tylko przy odpowiednim podejściu

Leon XIV zwrócił także uwagę na „iluzję techniki”, która obiecuje nieograniczane wzmacnianie ludzkich możliwości, a w której to ludzie często pokładają nadzieję. Podczas gdy dla jednych nieograniczona samorealizacja (będąca w rzeczywistości mirażem) staje się czymś istotnym, inni tracą to, co jest potrzebne do życia. Postęp należy mierzyć zarówno dobrem narodów, jak również godnością każdego człowieka. 

W swojej encyklice papież przestrzegł przed obróceniem zdobyczy ludzkości przeciwko niej samej. Według niego, AI może być cenną pomocą dla ludzi, ale jedynie przy trzeźwym i czujnym podejściu, z zachowaniem odpowiedzialności i roztropności – nie jest ona bowiem neutralna pod kątem moralnym.

Jednocześnie, tempo rozwoju systemów sztucznej inteligencji może spowodować dezaktualizację tez dotyczących tej technologii. Stąd też osąd głowy Kościoła, że konieczne jest rozbrojenie sztucznej inteligencji w postaci „wyrwania jej z logiki zbrojnej rywalizacji”, która toczy się zarówno w sferze militarnej, jak również ekonomicznej i poznawczej.

(Zbrojna rywalizacja AI – red.) jest wyścigiem do stworzenia najsprawniejszego algorytmu i najszerszego zbioru danych po to, by utrwalić przewagę geopolityczną lub handlową nad wszystkimi innymi. Rozbroić AI znaczy zerwać tę równoznaczność między potęgą techniczną a prawem do rządzenia. Rozbroić nie znaczy wyrzec się technologii, lecz nie dopuścić, by zapanowała nad tym, co ludzkie; wyzwolić ją spod monopoli, uczynić ją przedmiotem debaty i sprzeciwu, a tym samym przestrzenią przyjazną ludziom, przywracając ją wielości ludzkich kultur i form życia.
Leon XIV w encyklice Magifica Humanitas

/PAP/PM