Komisja Cyfryzacji o danych dla AI i GovTechu. Pytano o konkrety

Sejmowa Komisja Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii 11 czerwca, zajęła się dwoma tematami, przedstawionymi przez wiceministra cyfryzacji Michała Gramatykę. Najpierw dyskutowano o unijnej strategii „Unia Danych – uwolnienie danych dla sztucznej inteligencji”, a potem poruszono temat współpracy administracji publicznej z MŚP i startupami w modelu GovTech.

Strategia Unia Danych

Pierwszym z przedstawionych punktów, był ten o unijnej polityce danych. Komisja Europejska chce zwiększyć dostępność danych potrzebnych do rozwoju sztucznej inteligencji, uprościć obowiązujące przepisy i uporządkować zasady międzynarodowych przepływów danych. W praktyce oznacza to dyskusję o tym, kto i na jakich warunkach powinien mieć dostęp do danych publicznych, przemysłowych i badawczych, jak zapewnić ich jakość oraz jak pogodzić rozwój AI z ochroną prywatności, cyberbezpieczeństwem i interesem państwa.

Michał Gramatyka podkreślił, że Polska jest jednym z europejskich liderów w rankingu przekazywania danych publicznych do ponownego wykorzystania. Chodzi o dane gromadzone przez samorządy, jednostki badawcze i inne instytucje publiczne, które udostępnia się za pośrednictwem portalu dane.gov.pl. Portal ten ma się rozwijać „mocno i dynamicznie”, a to za sprawą m.in. skierowania do niego danych o ofertowych cenach nieruchomości, który stanowi jeden z najpopularniejszych zbiorów danych rządowych.

Wiceminister zaznaczył, że przy udostępnianiu danych liczy się nie tylko ich ilość, ale także jakość. To właśnie na tych danych tworzony jest ekosystem do uczenia algorytmów. Im lepsze dane, tym lepsze mogą być oparte na nich rozwiązania. W rankingu Data Maturity, opisującym dojrzałość pod kątem otwartości danych, Polska od kilku lat znajduje się na podium.

Gramatyka zaznaczył również, że wdrożenie ustawy o zarządzaniu danymi sprawia, że stanowisko RP w tej sprawie jest solidne.

Tak jak algorytmy są silnikiem nowoczesnej gospodarki, tak dane są ich paliwem. Nie byłyby możliwe sukcesy wielkich modeli językowych, z których wszyscy korzystamy, bez nakarmienia tych modeli gigantyczną ilością danych.
Michał Gramatyka, wiceminister cyfryzacji

Celem strategii jest umocnienie pozycji Unii Europejskiej jako dużego organizmu gospodarczego, zdolnego do konkurowania z Chinami, Indiami i Stanami Zjednoczonymi, a to będzie to możliwe tylko wtedy, gdy UE nauczy się skutecznie wykorzystywać własne zasoby danych. Wiceminister podkreśla, że jest to część cyfrowej suwerenności – zdolność do samodzielnego tworzenia technologii, rozwijania sztucznej inteligencji i budowania usług cyfrowych w oparciu o europejskie standardy bezpieczeństwa, przejrzystości i ochrony praw obywateli.

Współpraca w ramach GovTech

Drugi punkt posiedzenia dotyczy GovTechu, czyli współpracy administracji z innowatorami, zwłaszcza startupami i małymi oraz średnimi firmami (MŚP). To temat szczególnie ważny w kontekście zamówień publicznych – państwo często potrzebuje rozwiązań szytych na miarę, a tradycyjne przetargi bywają jednak dla młodych firm zbyt kosztowne i sformalizowane, a dla administracji – zbyt powolne.

Za sprawą GovTech to administracja ma definiować wyzwanie, rynek proponować rozwiązania, a mniejsze firmy dostawać szansę konkurowania w wielkich kontraktach

Drugi punkt porządku obrad został przedstawiony przez dyrektora Departamentu GovTech Polska w Ministerstwie Cyfryzacji, Krystiana Olchowika, który podkreślił znaczenie międzysektorowej współpracy. „Rozwój ekosystemu GovTech stanowi ważny element zwiększania innowacyjności, odpowiadającej na potrzeby obywateli i administracji publicznej.” – mówi dyrektor.

Do zadań GovTech należy współpraca administracji publicznej z rynkiem innowatorów, startupami, MŚP i środowiskiem akademickim. Olchowik podkreślił, że departament realizuje również wiele inicjatyw łączących te środowiska. Organizuje hackathony oraz warsztaty design thinking, szczególnie dla samorządów, w zakresie smart city i smart village. W przyszłości, ekosystemu GovTech będzie też ściśle powiązany z systemem zamówień publicznych.

Zapowiedział on także, że w tym roku rozwijany będzie HackNation, m.in. o część wyzwań, które będą elementem trybu konkursowego w ramach PZP. Z tą inicjatywą mają się też łączyć działania w ramach zespołu ds. wsparcia sektora ICT, wyprowadzające rozwiązania i rekomendacje jak administracja publiczna może wesprzeć sektor w zagranicznej ekspansji. W ramach tych działań wkrótce ma być opublikowany one stop shop dla polskich przedsiębiorców, w którym zebrane będą wszystkie wydarzenia i inicjatywy wspierające biznes.

Chcemy, aby (GovTech - przyp. red.) realnie było oknem dla innowatorów, którzy mogą wesprzeć państwo rozwiązaniami szytymi na miarę, zgodnymi z oczekiwaniami i wychodzącymi od problemów.
Krystian Olchowik, dyrektor Departamentu GovTech Polska w Ministerstwie Cyfryzacji

Do najważniejszych wyzwań inicjatywy należą:

• złożoność procedur zamówień publicznych;
• ograniczone doświadczenie części podmiotów publicznych w realizacji projektów innowacyjnych;
• bariery organizacyjne i finansowe po stronie uczestników rynku;
• wymogi zapewnienia odpowiednich standardów interoperacyjności, ochrony danych i cyberbezpieczeństwa.

W ocenie Ministerstwa Cyfryzacji dalszy rozwój współpracy wymaga kontynuacji działań na rzecz zwiększenia kompetencji instytucji publicznych w zakresie zamówień innowacyjnych, rozwijania dialogu z rynkiem i wspierania udziału MŚP i startupów w projektach publicznych.

Przewodniczący komisji, Bartłomiej Pejo, zapytał, na jakim etapie są prace nad poprawą współpracy z samorządami. Gramatyka odpowiedział, że przepisy już obowiązują, a teraz pozostaje ich propagowanie i sprawienie, by publikowanie informacji dla starostw powiatowych „było przyjemnością, a nie przykrym obowiązkiem”. Dlatego też, Centralny Ośrodek Informatyki pracuje nad narzędziem, a MC nad tym, aby było ono jak najprostsze. Wkrótce resort ma promować to rozwiązanie we wszystkich starostwach powiatowych i stworzyć oddzielną sekcję na portalu gov.pl.

Wielu posłów zgłaszało jednak sceptycyzm. Marta Grabowska z Centrum Europejskiego UW zwróciła uwagę, że profil inicjatywy nie jest jasny – zajmuje się ona jednocześnie biznesem, sektorem nauki i administracją. Nie wiadomo także, jakimi środkami finansowymi GovTech dysponuje, kto podejmuje decyzje o ich wydatkowaniu oraz czy inicjatywy są w jakikolwiek sposób opiniowane.

Brak konkretów wypomniała także Joanna Szczegielniak z Fundacji Connect in the Future. Bartłomiej Pejo zobowiązał więc Ministerstwo Cyfryzacji do przedstawienia modeli współpracy administracji z MŚP i startupami w ramach GovTech w formie konkretnych punktów i schematów, w terminie do 20 czerwca.