Rosja: areszt za korzystanie z VPN

Rosja od wielu lat stara się zdobyć całkowitą kontrolę nad przekazami w przestrzeni publicznej. Mowa nie tylko o tradycyjnych mediach, ale także o internecie. Wielu Rosjan korzysta m.in. z Telegrama, lecz jak opisywaliśmy na naszych łamach, we wrześniu 2024 roku pojawiły się doniesienia o nastolatku, który został zatrzymany przez służby w związku z „aktami sabotażu” po ustaleniu jego tożsamości dzięki komunikatorowi.

Z drugiej strony, Kreml podejmował działania mające na celu zablokowanie działania nie tylko aplikacji stworzonej przez Pavla Durova, ale też WhatsAppa. Ukraińskie Centrum Zwalczania Dezinformacji określiło je wówczas mianem „testów blokowania połączeń” w ramach strategii ograniczania komunikacji w kraju.

VPN elementem działań konspiracyjnych?

Pod koniec października pojawiły się wskazówki dotyczące możliwego zaostrzenia polityki rosyjskich władz wobec użytkowników internetu. Jak opisuje serwis Fontanka, korzystanie z usług VPN stało się podstawą dla wniosków o tymczasowe aresztowanie.

Według cytowanej przez portal członkini Rady Praw Człowieka przy prezydencie Rosji Evy Merkaczewej, poprzednio podstawą do skierowania wniosku było ryzyko ucieczki, ciężar przestępstwa lub wywieranie presji. Teraz jednak korzystanie z VPN zostało uznane za jedną z metod działań konspiracyjnych.

„To nie tylko coś nowego. To także sygnał dla społeczeństwa” – stwierdziła Merkaczewa.

Zakazu nie ma, ale...

Rosyjskie przepisy nie zakazują korzystania z usług VPN. Jak jednak zwraca uwagę The Moscow Times, w czerwcu 2025 roku rosyjska Duma przyjęła nowelizację prawa, która wprowadziła zakaz reklamowania usług umożliwiających ominięcie blokad administracyjnych, takich jak VPN. Korzystanie z nich zaczęto z kolei traktować jako okoliczność obciążającą związaną z wyszukiwaniem materiałów ekstremistycznych, które to znalazło się w Kodeksie wykroczeń.

Już kilka tygodni po wejściu nowelizacji w życie, jeden z mieszkańców obwodu swierdłowskiego został skazany na karę grzywny w wysokości 3 tys. rubli za wyszukiwanie informacji o oddziałach, które walczyły po stronie ukraińskiej. Zostały one uznane za „świadomie ekstremistyczne”.

Problem dotyczy również użytkowników komunikatorów, którzy ustawili znikanie wiadomości po pewnym czasie. Zdaniem Evy Merkaczewej, nawet włączenie tej opcji z powodu chęci zaoszczędzenia miejsca na urządzeniu może być uznane za akt działań konspiracyjnych.

Sam szef Rady Praw Człowieka Walerij Fadiejew w wypowiedzi przytoczonej przez The Moscow Times stwierdził z kolei, że w korzystaniu z VPN „jest coś nienaturalnego”. Ich użytkownicy mają z kolei przyjmować „wrogi punkt widzenia”.