Rosja, MAGA i konta z Izraela. Kto wykorzystywał zamieszki we Francji?

W październiku we Francji doszło do gwałtownych zamieszek towarzyszących protestom przeciwko rosnącym kosztom życia i pogarszającej się jakości usług publicznych. Wydarzenia szybko stały się przedmiotem manipulacji w mediach społecznościowych.

Jak informuje Reuters, który dotarł do dwóch wewnętrznych raportów Unii Europejskiej i francuskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zagraniczne podmioty próbowały wykorzystać niepokoje społeczne do realizacji własnych celów politycznych.

Analizy wskazują przede wszystkim na aktywność rosyjskiej operacji wpływu Operation Overload, znanej także jako Matrioszka.

Rosyjska sieć podszywała się pod zachodnie media

Według raportu UE Matrioszka rozpowszechniała nagrania imitujące materiały zachodnich redakcji. Ich celem było przedstawienie zamieszek jako konsekwencji niekontrolowanej imigracji oraz przekonanie odbiorców, że francuskie władze utraciły kontrolę nad sytuacją.

Wśród fałszywych informacji pojawiały się twierdzenia, że migranci dopuścili się gwałtów na uczestnikach protestów. Inne spreparowane materiały ostrzegały przed rzekomo planowanymi zamachami terrorystycznymi.

Unijna analiza obejmowała okres od 7 do 21 października. Jej autorzy wskazali, że działania rosyjskiej sieci miały przedstawiać francuskie przywództwo jako słabe, a jednocześnie coraz bardziej autorytarne.

Mechanizm polegał na wykorzystywaniu rzeczywistych napięć społecznych i podszywaniu się pod rozpoznawalne media, aby nadać fałszywym przekazom pozory wiarygodności.

Eksperci unijnej służby dyplomatycznej ocenili, że podobne wydarzenia stwarzają możliwość podważania zaufania do rządów, wzmacniania strachu i podziałów społecznych oraz oddziaływania na opinię publiczną przed wyborami.

Miliony wyświetleń. Aktywne również konta związane z MAGA i Izraelem

Odrębny raport francuskiego MSZ wskazuje, że narracje dotyczące zamieszek rozpowszechniały również konta powiązane z amerykańskim ruchem MAGA oraz Izraelem. Materiały łączyły wydarzenia we Francji z migracją i radykalnym islamizmem.

Według francuskiej analizy w dniach 16–18 października:

• 2,8 mln wyświetleń uzyskało dziesięć najpopularniejszych wpisów dotyczących zamieszek opublikowanych na platformie X przez konta ze środowisk prorosyjskich.
• Ponad 49 mln wyświetleń osiągnęło dziesięć najpopularniejszych publikacji przedstawicieli MAGA, powiązanych mediów i influencerów.
• Ponad 35 mln wyświetleń odnotowano w przypadku dziesięciu najpopularniejszych wpisów izraelskich przedstawicieli władz, kont rządowych, mediów i influencerów.

Publikacje środowisk związanych z MAGA i Izraelem osiągały zatem znacznie większe zasięgi niż materiały prorosyjskich kont.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie analizowane wpisy były fałszywe lub stanowiły element skoordynowanej operacji. Liczba wyświetleń nie pozwala również ustalić, ilu unikalnych odbiorców zapoznało się z przekazem ani czy wpłynął on na ich poglądy.

Elina Treyger, starsza politolożka amerykańskiego think tanku RAND Corporation, oceniła w rozmowie z Reutersem, że podobne działania są elementem długotrwałej rywalizacji narracyjnej. Jej zdaniem mogą z czasem wpływać na postrzeganie zachodnich demokracji, wzmacniać nastroje antyimigracyjne i sprzyjać przesuwaniu wyborców w kierunku politycznych skrajności.

Rosyjska operacja dezinformacyjna działa od lat

Operation Overload, nazywana również Matrioszką (Matryoshka), to powiązana z Rosją kampania dezinformacyjna prowadzona co najmniej od września 2023 roku.

Według unijnego raportu jej celem jest podważanie wiarygodności zachodnich instytucji, mediów i osób publicznych oraz osłabianie poparcia dla Ukrainy.

Do charakterystycznych metod kampanii należą:

• tworzenie fałszywych nagrań przypominających wiadomości telewizyjne;
• podszywanie się pod redakcje i instytucje;
• wykorzystywanie AI do klonowania głosów ekspertów;
• fałszowanie nagłówków prasowych i manipulowanie obrazami;
• dostosowywanie przekazów do aktualnych kryzysów w kolejnych państwach.

Francuska instytucja Viginum, odpowiedzialna za monitorowanie zagranicznych ingerencji informacyjnych, już w 2024 roku opisała szczegółowo Operation Overload i podobne rosyjskie działania.

Zagraniczne operacje nie wywołały protestów

Istotnym ustaleniem unijnego raportu jest brak dowodów, że Rosja lub inne podmioty zagraniczne doprowadziły do wybuchu protestów we Francji albo przyczyniły się do ich eskalacji.

Eksperci określili opisane działania jako oportunistyczne wykorzystywanie istniejących niepokojów społecznych.

Podobne stanowisko przedstawił 21 października prezydent Emmanuel Macron. Stwierdził, że nie zaobserwowano widocznej zagranicznej ingerencji w same protesty, ale odnotowano działania polegające na manipulowaniu informacjami.