Problemy z systemem granicznym. UE idzie do sądu

W połowie października 2025 roku na polskich przejściach granicznych rozpoczęło się uruchamianie Systemu Wjazdu/Wyjazdu (Entry-Exit System, EES). Jak opisywaliśmy, trafiają do niego dane osób, które przekraczają zewnętrzne granice Unii Europejskiej, zarówno w postaci informacji z dokumentów, jak i danych biometrycznych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreślało, że ma on zastosowanie tylko do mieszkańców krajów spoza UE.

Wdrożenie zostało zakończone w I poł. kwietnia. Do tego czasu zarejestrowano 5,6 mln wpisów o przekroczeniu polskiej granicy przez obcokrajowców. W lipcu pojawiły się jednak doniesienia o problemach z jego wdrożeniem – efektem były długie kolejki na europejskich lotniskach, w tym w Polsce.

Kilkuletnie opóźnienie

Pierwotnie system miał być uruchomiony w 2022 roku. Tegoroczne problemy zostały uznane za przekroczenie czerwonej linii.

Według informacji Financial Times, Agencja ds. Zarządzania Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi (EU-Lisa) złożyła w estońskim sądzie pozew przeciwko konsorcjum odpowiedzialnemu za wdrożenie EES. W jego składzie są amerykański IBM, francuska grupa IT Atos oraz włoski Leonardo.

Dokumenty w sprawie trafiły do sądu w grudniu 2025 roku. Według sprawozdań finansowych agencji, skorzystano z „dostępnych środków prawnych i umownych w celu ochrony interesów finansowych”. Unijne organy na czele z Komisją Europejską zapewniają jednak, że sprawa nie jest związana z funkcjonowaniem systemu.

„(Pozew – red.) nie ma żadnego wpływu na funkcjonowanie systemu rejestracji wjazdu i wyjazdu, który działa bez zakłóceń w całej Europie” – podkreśliła agencja EU-Lisa w stanowisku przekazanym Financial Times. Sam kontrakt wygasł w zeszłym roku, zaś w sierpniu 2025 r. wdrożeniem EES zajęło się nowe konsorcjum.

Konsorcjum krytykowało terminy

Ujawnione przez FT pisma wymieniane między pierwszym konsorcjum oraz agencją wskazują, że problem dotyczy terminów stawianych przez EU-Lisa oraz wysokości kar za ich nieprzestrzeganie. W październiku 2021 roku Atos wraz z IBM nie zgodziły się z podstawami i metodologią określenia wysokości kwot. Same opóźnienia miały być efektem „zewnętrznych czynników”, m.in. pandemii COVID-19.

Cztery miesiące później, gdy agencja przedstawiła nowe terminy, konsorcjum ponownie wyraziło swoje niezadowolenie, krytykując zarząd EU-Lisa.

„Ignorowanie rzeczywistości nie jest rozsądne i nie pomoże w realizacji planu. Wręcz przeciwnie, realizacja nierealistycznego planu spowoduje frustrację wszystkich zainteresowanych stron” – argumentowały firmy w swoim piśmie.

W marcu EU-Lisa wstrzymała część wypłat do czasu uzgodnienia wysokości odszkodowań. W sprawozdaniach finansowych za 2022 rok stwierdzono z kolei, że „napotkano trudności związane z konsorcjum, któremu zlecono wdrożenie EES” i oceniano „dodatkowe koszty” spowodowane opóźnieniami.

Wartość kontraktu w 2021 roku wzrosła do 212 mln euro, zaś budżet przeznaczony na System Wjazdu/Wyjazdu został podwyższony przez agencję do 40 mln euro. Konieczne było jednak przekierowanie środków z innych projektów.