„Sterowanie dronem to jak używanie odkurzacza”. Rosyjski fejk uderza w ukraińskie kobiety

„Sterowanie dronem to jak używanie odkurzacza”. Rosja uderza w ukraińskie kobiety

Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy poinformowało 15 września o nowym przypadku rosyjskiej dezinformacji.

W mediach społecznościowych rozpowszechniane są fotografie billboardów, które mają rzekomo znajdować się na ulicach Łucka. Reklamy mają zachęcać gospodynie domowe do zostania operatorkami bezzałogowych statków powietrznych.

Towarzysząca im narracja sugeruje, że ukraińskie władze porównują sterowanie dronem do korzystania z żelazka lub odkurzacza.

Według ukraińskiego Centrum, zdjęcia są jednak fałszywe i zostały stworzone przy pomocy sztucznej inteligencji. Instytucja poinformowała, że materiały poddano analizie z wykorzystaniem wyspecjalizowanych narzędzi do weryfikacji treści. Podobnych billboardów nie umieszczano w Łucku ani innych ukraińskich miastach. 

Centrum ocenia, że celem operacji jest dyskredytowanie ukraińskiego systemu rekrutacji oraz wywoływanie negatywnych emocji wokół tematu rzekomej przymusowej mobilizacji kobiet.

„Mobilizacja kobiet” w rosyjskiej propagandzie

Nie jest to pierwszy przypadek wykorzystania takiej narracji. Pod koniec sierpnia rosyjskie źródła rozpowszechniały zdjęcie plakatu, który miał rzekomo znajdować się w ukraińskiej poradni dla kobiet.

Przedstawiał kobietę służącą w Siłach Zbrojnych Ukrainy i przekaz sugerujący, że służba wojskowa może być alternatywą dla macierzyństwa. Również w tym przypadku ukraińskie Centrum wskazywało, że fotografia została wygenerowana za pomocą AI. Sprawę opisywał m.in. Ukrinform.

Kolejny przypadek pojawił się 10 września. W rosyjskiej przestrzeni informacyjnej rozpowszechniano spreparowany zrzut ekranu, który miał przedstawiać przetarg ukraińskiego Ministerstwa Obrony na zakup 150 tys. damskich kurtek zimowych.

Materiał przedstawiano jako dowód na przygotowania do masowej mobilizacji Ukrainek. CPD zweryfikowało jednak, że w systemie zamówień publicznych nie znajdował się taki przetarg. 

Tego samego dnia ukraińska instytucja dementowała również przekaz rosyjskiej Służby Wywiadu Zagranicznego, według którego Europa miała rzekomo domagać się od Kijowa rozpoczęcia mobilizacji kobiet.

Rosyjskie źródło przypisywało też szefowej unijnej dyplomacji Kai Kallas wypowiedź, według której miałby to być „krok we właściwym kierunku”. CPD wskazało, że ani przedstawiciele UE, ani ukraińskie władze nie przedstawiały takich żądań. 

AI coraz częściej elementem operacji informacyjnych

W ostatnich tygodniach sztuczna inteligencja pojawiała się też w innych rosyjskich kampaniach.

11 września ukraińskie CPD informowało o sieci materiałów publikowanych na TikToku. Przedstawiały one rzekome Ukrainki, które w bardzo emocjonalny sposób mówiły m.in. o mobilizacji, korupcji i sytuacji w kraju.

Według CPD zarówno obraz, jak i dźwięk w tych nagraniach zostały wygenerowane przy pomocy AI. Materiały miały być publikowane przez konta systematycznie rozpowszechniające podobne treści. Celem miało być wzmacnianie poczucia chaosu, beznadziei i podziałów w ukraińskim społeczeństwie. 

Rosyjskie przekazy stoją przy tym w sprzeczności z oficjalnym stanowiskiem władz Ukrainy. 25 sierpnia Komitet Rady Najwyższej ds. bezpieczeństwa narodowego, obrony i wywiadu oświadczył, że mobilizacja kobiet nie jest prowadzona, przygotowywana ani rozważana.

Komitet podkreślił, że nie istnieją inicjatywy ustawodawcze, projekty ustaw ani wewnętrzne dyskusje dotyczące wprowadzenia takiego rozwiązania. Kobiety mogą dołączać do ukraińskich Sił Obrony dobrowolnie.