Oświadczenia sędziów publikowano bezpodstawnie. Nowa decyzja PUODO ws. ustawy kagańcowej

W 2019 roku Sejm uchwalił Ustawę o ustroju sądów powszechnych, zwaną potocznie „kagańcową”. Znalazły się w niej zapisy nakazujące sędziom i prokuratorom ujawnienie, do jakich organizacji i zrzeszeń należą. Stosowne oświadczenia miały być publikowane w Biuletynach Informacji Publicznej.

Ówczesny Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar w specjalnym wniosku zwrócił uwagę Prezesa UODO, Jana Nowaka, na naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych. Wskazywał wówczas na cel ustawodawcy, którym miało być „dokonanie powszechnej lustracji aktywności społecznej, charytatywnej i publicznej sędziów i prokuratorów”.

Decyzja TSUE zmieniła całkowicie sprawę

Pierwotne postępowanie zostało umorzone w kwietniu 2020 roku. Powodem było wykonanie obowiązku, jaki nakładało na sędziów i prokuratorów prawo, co miało oparcie w art. 6 ust. 1 lit. e) RODO. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który zapadł w czerwcu 2023 roku, rzucił jednak nowe światło na sprawę. Jak z kolei informowaliśmy w kwietniu 2025 roku na naszych łamach, nowe stanowisko Prezesa UODO w sprawie oraz skarga kasacyjna RPO spowodowały uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji PUODO.

W wyniku kolejnego postępowania Prezes UODO Mirosław Wróblewski wydał nową decyzję – tym razem upominającą prezesów sądów oraz szefów prokuratur za publikację danych, które znalazły się w oświadczeniach o członkostwie w organizacjach i zrzeszeniach. Jak wskazano w komunikacie Urzędu, łącznie upomniano prawie 90 prezesów sądów i szefów prokuratur.

„Znowelizowane na mocy „ustawy kagańcowej” regulacje nie określały ani celu przetwarzania danych osobowych wynikających z oświadczeń o członkostwie w zrzeszeniach, ani celu ich publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej, ani też okresu przechowywania pozyskanych danych” – czytamy w stanowisku instytucji.

Część sądów i prokuratur szybko wycofała oświadczenia

Według decyzji, RODO zezwala na przetwarzanie danych osobowych, ale „w ściśle określonych warunkach i po spełnieniu konkretnych wymagań”. Takie informacje, jak przynależność do związków zawodowych, przekonania światopoglądowe czy poglądy polityczne podlegają jednak wzmocnionej ochronie.

Z kolei część prezesów sądów i szefów prokuratur między lipcem 2024 roku a październikiem 2025 roku zawiesiła publikacje oświadczeń sędziów i prokuratorów lub usunęła je z Biuletynów „do czasu ostatecznych rozstrzygnięć”.

„Pojedyncze oświadczenia nadal można było znaleźć przykładowo na stronach BIP Sądu Najwyższego, czy Ministerstwa Sprawiedliwości” – podkreślono w stanowisku.

Prezes UODO zwrócił także uwagę na obowiązek wydania decyzji stwierdzającej naruszenie przepisów RODO ze względu na wyrok NSA.

„Pozbawiona waloru legalności jest każda forma przetwarzania danych osobowych zawartych w oświadczeniach sędziów i prokuratorów, a zatem także ich przechowywanie” – stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu przytoczonym przez instytucję. Samo umorzenie w oparciu o istnienie przesłanki legalizującej pobieranie, przetwarzanie i publikowanie danych było bezpodstawne.